SCHILDERIJ vd MAAND 19/10

Onder de titel ‘Schilderij van de Maand‘ zet BEELDTAALBLOG maandelijks een schilderij in de etalage om daarmee een virtuele galerie samen te stellen. Het gaat vaak om schilderijen die onder de radar van de ‘grote’ kunstgeschiedenis zijn gebleven; minder bekende meesterwerken die de moeite van het bekijken echter meer dan waard zijn.

Het zal niemand zijn ontgaan dat het herfst is. Vandaar een bij het jaargetijde en het weer passend schilderij:

Gustave_Caillebotte_-_Jour_de_pluie_à_Paris

Gustave Caillebotte (1848 – 1894)
Rue de Paris, temps de pluie (1877)
Olieverf op doek (212 × 276 cm)
Art Institute of Chicago

Naturalisme of impressionisme

Gustave Caillebotte schilderde dit grote doek in de tijd dat de impressionisten vaste voet aan de grond kregen in de kunstwereld. Strikt genomen behoorde hij niet écht tot de impressionisten. Zijn werk kenmerkt zich eerder door het naturalisme. In die zin laat hij zich eerder vergelijken met Eduard Manet.

Het schilderij geeft een straatbeeld dat ontstond door de stadsvernieuwing van Georges-Eugène Haussmann in Parijs. We herkennen de brede boulevards. Voor die tijd was het voor voetgangers onmogelijk om ook in de regen op straat te wandelen, omdat een trottoir en goede afwatering ontbraken.

Fotografie

Kenmerkend voor het impressionisme is de keuze voor vluchtige, alledaagse moment. Zij deden dit met een vlotte, losse penseelstreek, waarmee zij vooral het licht en de beweging wilden ‘vangen’ ten koste van detaillering en uitwerking. Caillebotte doet dat niet. Niet alleen schilderde hij het werk niet ‘en plein air’ (gezien het formaat was dat ook onmogelijk), maar zijn schilderstijl is zeker niet vluchtig en los. Integendeel. Hij heeft zich gedegen voorbereid.

Dat blijkt ook uit de vele schetsen die hij heeft gemaakt.
In onderstaande schets zien we hoe hij de passanten als in een choreografie plaatste tussen de gebouwen en op de straat. We zien ook een aanduiding van de paraplu van de dame en heer in de voorgrond.

Tekening straatbeeld bij regen

Daar komt nog iets bij: in het schilderij staan de gebouwen verder uit elkaar dan in werkelijkheid. Het is alsof de schilder gebruik heeft gemaakt van een groothoeklens, waarmee hij het hele plein in beeld kon brengen. Bovendien zijn veel details nauwkeurig uitgewerkt zoals de kleding van het koppel dat ons tegemoet komt. Dat duidt erop dat Caillebotte gebruik maakte van fotografie.

Compositie

De compositie wordt sterk bepaald oor de verticale lantaarnpaal die het schilderij in tweeën deelt. Rechts daarvan zien we de wereld dichtbij en links is verder weg. Het linkerdeel bestaat voor de helft uit hobbelige straatstenen (dat houdt in: een kwart van het totale schilderij).

Je zou deze helft als ‘leeg’ kunnen beschrijven, maar dat is niet het juiste woord. Afgezien van het gegeven dat er veel meer mensen op afgebeeld staan, bestaat ‘leegte’ op een schilderij niet. Ook de hobbelige straatstenen moeten immers geschilderd worden.

Daarbij geeft deze ‘leegte’ ons de kans het gebouw waar we frontaal naar kijken goed te zien. Het perspectief hiervan gaat zowel naar links als rechts. Daaraan dankt het een ruimtelijkheid. Dit maakt het schilderij ‘open’. Als kijker kunnen we kiezen waar onze blik naar uitgaat.

Vergelijk dat maar eens met onderstaand beeld, waarop de ruimte veel dwingender, eenduidiger en gesloten is. Hier ligt de nadruk zeer nadrukkelijk op de man en de vrouw; het originele schilderij om het straatbeeld als geheel.
Daarnaast lijkt het gebouw een soort beeldrijm op de paraplu’s van de voetgangers.

Gustave_Caillebotte_-_Jour_de_pluie_à_Paris-2

Zeiljachten en filatelie

Caillebotte was geen impressionist pur sang, maar droeg de beweging wel een warm hart toe. Zijn naturalistische stijl was wel degelijk beïnvloed door het gedachtegoed van het impressionisme. In 1877 exposeerde hij zes schilderijen op de derde impressionistententoonstelling, waarvan hij de organisatie ondersteunde. Vanaf 1875 begon Caillebotte ook schilderijen van zijn vrienden te verzamelen. Dat kon hij zich permitteren, omdat hij in 1874 een aanzienlijk fortuin erfde.

Hij was een bezig baasje. Schilderen was dan ook maar één van zijn vele bezigheden. Zo wijdde hij zijn leven aan tuinieren en het bouwen van zeiljachten. Er zijn maar liefst 21 zeiljachten naar zijn ontwerpen gebouwd en hij won meerdere wedstrijden. Tevens was hij filatelist en in 1888 werd hij ook nog gekozen in de gemeenteraad.

Op 45-jarige leeftijd stierf hij aan longoedeem. Hij ligt begraven op het Parijse Père-Lachaise. Zijn werk en zijn collectie liet hij bij testament na aan de Franse overheid, die echter maar de helft van de schenking accepteerde. Veel van zijn werk hangt in de Parijse musea Musée d’Orsay en het Louvre.

Dit bericht werd geplaatst in beeldende kunst, diepte, ruimte, schilderij vd maand, vlakverdeling en getagged met , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s