SCHILDERIJ vd MAAND 19/06

Onder de titel ‘Schilderij van de Maand‘ zet BEELDTAALBLOG maandelijks een schilderij in de etalage om daarmee een virtuele galerie samen te stellen. Het gaat vaak om schilderijen die onder de radar van de ‘grote’ kunstgeschiedenis zijn gebleven; minder bekende meesterwerken die de moeite van het bekijken echter meer dan waard zijn.

In mei bracht ik een week door in de Vogezen. Overvloedige regenval dreef me naar het nabijgelegen plaatsje Épinal en het Musée départemental d’art ancien et contemporain. Regionale musea zijn vaak interessant, omdat ze verrassingen herbergen in de vorm van lokale meesters die buiten het eigen gebied nauwelijks bekend zijn.

Dat bleek ook hier het geval te zijn, maar in de collectie bleek een werk van Georges de La Tour (1593 – 1652) aanwezig. Een schilder die de lokale statuur ruim overschreed. Werk van hem is immers wereldwijd in belangrijke collecties te vinden. Het gaat daarbij overigens om een beperkt oeuvre van ongeveer 40 à 50 schilderijen die we met zekerheid aan hem kunnen toeschrijven. Georges de La Tour is na zijn dood in vergetelheid geraakt, maar herontdekt in de 20e eeuw.

Georges de La Tour - Job
Georges de La Tour (1593 – 1652)
Job beschimpt door zijn vrouw (jaartal onbekend)
Olieverf op doek (145 x 97 cm)
Musée départemental d’art ancien et contemporain, Épinal (France)

Strenge geometrie versus barokke overdaad

Georges de La Tour was een kunstenaar uit de barok en min of meer een tijdgenoot van Rembrandt (1606 – 1669). Niet dat de twee elkaar gekend hebben. De La Tour woonde en werkte vrijwel zijn hele leven in het Hertogdom Lotharingen in het noordoosten van Frankrijk.
Wat ze met elkaar gemeen hebben is het extreme lichtdonker contrast – ook wel ‘clair-obscur‘ genoemd. In een aantal schilderijen doet De La Tour dat door een kaars als enige lichtbron te gebruiken. Het levert dramatische, maar, opvallend genoeg, ook bijzonder eenvoudige en sobere beelden op. De barok staat bekend als een schilderstijl waarin een dynamiek en beroering de overhand hadden. Ook Rembrandt schuwde het brede gebaar niet.
Maar bij De La Tour vinden we geen barokke overdaad. Integendeel; hier zien we juist strenge geometrie en onberispelijke ingetogenheid. Zijn composities maken een monumentale en daardoor statische indruk.
Begrippen die ik niet bedoel als diskwalificatie. Integendeel zelfs.
Het zou mij niets verbazen als Cézanne veel heeft geleerd van deze oude meester…
Trouwens, niet alleen de composities kenmerken zich door die solide eenvoud en monumentaliteit. Wat te denken van de geraffineerde beperktheid van zijn kleurgebruik?

Het verhaal van Job

Zijn onderwerpskeuze is meestal religieus, soms mythologisch, daarnaast heeft hij enkele genrestukken geschilderd. In dit geval gaat het om Job. Het verhaal is ongetwijfeld bekend: God stelt de rijkaard Job tot het uiterste op de proef. Maar Job blijft aan zijn geloof vasthouden, ook al volgt de ene catastrofe op de andere. 
Eind goed, al goed: de rehabilitatie van Job door God. Zijn geloof is ongeschokt uit de beproeving gekomen. Hij leefde hierna volgens de overlevering nog 140 jaar.

Het is duidelijk dat Job op het schilderij de onderliggende partij is. We zien een zielig hoopje mens zitten en een vrouw die voorovergebogen op hem neerkijkt en bestraffend toespreekt. Ze heeft het zo te zien helemaal gehad met die God en diens rare en nare strapatsen.
Haar gezicht is vol in het licht, terwijl dat van Job in de schaduw is gehuld. Duidelijk mag zijn dat zij de dominante partij is op het schilderij. Niet alleen staat zij in het ‘volle’ licht, maar ook haar prachtig gekleurde mantel van vermiljoen trekt alle aandacht. Niets leidt af van het verhaal. De achtergrond is nagenoeg een egaal donker vlak waar de figuren sterk tegen afsteken.

Verstilling

Georges de La Tour schilderde mensen. Soms zijn ze met zijn tweeën, zoals in dit schilderij. Soms in een wat groter gezelschap; een man of vier, vijf. Maar vaak ook zijn ze alleen. Maar met hoeveel ze ook zijn, door de soberheid en strenge geometrie van zijn doeken, is er sprake van verstilling.
Zelfs in de terechtwijzingen van Jobs vrouw ‘horen’ we geen geschreeuw.
Een subtiel gebaar, of oogopslag is genoeg.

Daarmee kunnen we hem vergelijken met die andere ‘meester van de verstilde sereniteit’, Johannes Vermeer (1632 – 1675). Toevallig ook zo’n schilder die een zeer bescheiden oeuvre heeft nagelaten. In het begin van de twintigste eeuw zijn een aantal schilderijen van De La Tour in eerste instantie toegeschreven aan Vermeer, die een eeuw eerder dan De la Tour opnieuw als belangrijke meester werd gewaardeerd.

Dit bericht werd geplaatst in beeldende kunst, emotie, expressie, lichaamstaal, licht, schaduw, schilderij vd maand en getagged met , , , , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Een reactie op SCHILDERIJ vd MAAND 19/06

  1. Pingback: KLEURVERHALEN: PRACHTROOD MET ZWAVEL EN KWIK | BEELDTAAL

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s