SCHILDERIJ vd MAAND 19/05

Onder de titel ‘Schilderij van de Maand‘ zet BEELDTAALBLOG maandelijks een schilderij in de etalage om daarmee een virtuele galerie samen te stellen. Het gaat vaak om schilderijen die onder de radar van de ‘grote’ kunstgeschiedenis zijn gebleven; minder bekende meesterwerken die de moeite van het bekijken echter meer dan waard zijn.

In twee eerdere blogs heb ik de Russische schilder Ilja Repin (1844 – 1930) ten tonele gevoerd ter illustratie van aardigheidjes uit de waarnemingspsychologie. Terloops had ik het daarbij

‘over de wijze waarop Repin psychologisch complexe en ingrijpende gebeurtenissen weet weer te geven op het beslissende moment en hoe hij daarvoor effectieve beeldtaal gebruikt.’

Vaagtaal waarmee ik eigenlijk bedoelde te zeggen, dat Repin een geweldig schilder was. Hij is een meester in het oproepen van sfeer, en het blootleggen van de persoonlijkheid of de gevoelens van zijn modellen.

Hoe kan ik dat beter illustreren dan door het portret dat hij tien dagen voor diens dood maakte van de componist Modest Moessorgski (1839 – 1881), bekend van o.a. de pianocyclus ‘Schilderijen op een Tentoonstelling’ en het demonische orkeststuk ‘Een nacht op de Kale Berg’.

Repin - Mussorsky

Ilja Repin (1844–1930)
Portret van de componist Modest Petrovitsj Moessorgski (5 maart 1881)
Olieverf op doek (72 x 58 cm)
Tretjakovgalerij, Moskou

Het is in eerste instantie een tragisch portret.
Moessorgski is na een voorspoedig begin van zijn carrière als componist (waarin hij ook de opera ‘Boris Godoenov’ schreef) geleidelijk in verval geraakt. Geldproblemen dwongen hem een betrekking te vervullen, hij leefde eenzaam en gaf zich meer en meer over aan alcohol. Dit was de oorzaak van zijn dood op 42-jarige leeftijd. Hij overleed straatarm in een ziekenhuis in Sint-Petersburg.

Het is een tragisch, maar geen zielig portret.
Repin wil geen medelijden opwekken. Hij toont de componist zonder valse sentimenten.
Maar deze Moessorgski ontglipt ons al voordat we hem hebben leren kennen.
Hij lijkt ons niet meer echt waar te nemen. Zijn blik gaat grenzeloos ver, alsof hij daar in die verte iets probeert te ontwaren of vast te houden. Niet dat hij daar ook maar een beetje hoop uit denkt te peuren.
Dat stadium lijkt hij allang gepasseerd.
Wat ziet hij?
Of beter misschien; wat hoort hij?

Repin - Mussorsky2

Zelden heb ik een portret gezien dat zoveel zegt over de geportretteerde.
Het is in dat opzicht een genadeloos portret: die blik die eindeloos in de verte tuurt, die rode ontvelde neus (het gevolg van jaren drankmisbruik), de gesloten – bijna samengeknepen – mond en de achteloos omgeslagen kamerjas.

Naast genadeloos is het ook een bijzonder barmhartig portret.
Want laat duidelijk zijn: we zien hier geen zielige man. Hij mag dan overrompeld zijn door het leven en niet bij machte geweest om daar adequaat mee om te gaan; zijn menselijke waardigheid is door Repin buitengewoon goed begrepen en met compassie weergegeven.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in beeldende kunst, emotie, expressie, lichaamstaal, psychologie, schilderij vd maand en getagged met , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s