KLEURVERHALEN: DE GIFTIGE KANT VAN GROEN

schweinfurter grun

Groen ervaren de meesten van ons als een aangename kleur. Een groene omgeving is een natuurlijke omgeving en we beschouwen dit als rustgevend. Maar uit onderzoek dat ik in 2009 heb gehouden over het verband tussen kleur en emotie bleek dat slechts 10% van de respondenten groen als favoriete kleur noemt. Het roept ook weinig uitgesproken negatieve reacties op. Slechts 7% geeft aan het een lelijke kleur te vinden.

Status en andere associaties

Je zou dus kunnen zeggen dat groen weinig gewicht in de schaal legt als het om populariteitspolls gaat. Zo zie je bijvoorbeeld weinig groene personenauto’s. Misschien komt dat omdat groen weinig status heeft. Het is te ‘gewoon’.
En daarmee bedoel ik dat het niet de heftigheid van rood heeft, of de distinctie en het gezag van blauw. Om nog maar te zwijgen over de diepe ernst van zwart of het oogverblindende gejubel van geel.
In veel Aziatische talen bestaat zelfs geen apart woord om groen van blauw te onderscheiden. In Japan spreekt men over een blauw in plaats van een groen verkeerslicht en van blauwe boombladen.

Kleuren roepen zowel positieve als negatieve associaties op.
Zo staat groen symbool voor vruchtbaarheid en nieuw leven. De ‘groene man’ is in de Keltische religie de god van de vruchtbaarheid. Ook in delen van Afrika is groen de kleur van de vruchtbaarheid. Vandaar misschien dat in Afrika in bijna 80% van de nationale vlaggen groen verwerkt is. Wereldwijd is dat slechts 42,5%. In Europa zelfs maar 17,5%. Bovendien staat groen voor ‘natuurlijk’ en in politieke en economische zin voor duurzaamheid.
Maar naast deze kwaliteiten staat het groen zien van ellende (of jaloezie). Dat maakt geen frisse indruk. En groene afscheidingsproducten (slijm, gal, pus) duiden meestal niet op goede gezondheid. Bovendien bestaat er ook zoiets als gifgroen.

De giftige kant van groen

Dat laatste kunnen we letterlijk opvatten als we het hebben over Schweinfurter Grün. In de 19e eeuw was dit een buitengewoon populaire kleurstof. Het stond ook bekend onder de naam emerald groen, wat weer te herleiden is tot de smaragd.

Schweinfurter Grün (gefabriceerd in het Beierse Schweinfurt) was ontwikkeld als een verbetering van het zogeheten Scheele’s groen. Dit was in 1775 in Zweden op de markt gebracht als een intense groene kleurstof, maar bleek bij nader inzien niet zo erg lichtecht. Dat nam niet weg dat het bijzonder populair was en gretig aftrek vond in onder andere de behangindustrie. Om een idee te geven: rond 1858 schatte men dat in Britse huizen, hotels, ziekenhuizen en wachtkamers 260 vierkante kilometer aan met Scheele’s groen gekleurd behang op de muren zat. Dit komt ongeveer overeen met 48.000 voetbalvelden.

Schweinfurter Grün was net zo’n intense groene kleur als Scheele’s groen, maar het was ook nog eens behoorlijk lichtecht. Deze eigenschappen maakten het een geliefd pigment voor olie- en aquarelverf en het kleuren van behang. Zelfs snoepgoed kreeg er een fris groen kleurtje van.

Arsenicum

Dat was niet bepaald een gelukkige keuze. Want wat bleek? De kleurstof bevat, net als Scheele’s groen arsenicum en dit kwam in een vochtige omgeving vrij in de lucht (om nog maar te zwijgen over het consumeren van snoepgoed).
Schweinfurter Grün (of Scheele’s groen – het is niet altijd duidelijk om welk groen het precies ging) veranderde vrolijk behangen kamers in dodelijke vallen met op termijn de dood als gevolg door vergiftiging. In 1860 sprak een Britse krant de vrees uit dat jonge kinderen om het leven gekomen waren door de dodelijke dampen van de muren van hun slaapkamers. Ook de dood van Napoleon bracht men in verband met het inademen van de giftige dampen.
Later onderzoek heeft dit overigens niet bevestigd.

Ratten- en insectenbestrijding

De consumenten in de 19e eeuw wisten van niets. Zij vonden de kleur fantastisch. Het groen dat er al was, was nogal dof en donker – niet dat mooie felle lichte groen wat juist deze kleuren haar charme verleende. Bovendien noemden fabrikanten Schweinfurter Grün natuurlijk geen arseengroen. Er waren tientallen poëtische namen die verbloemden dat het eigenlijk gif was. Het zou tot eind 19e eeuw duren voordat er een wettelijk verbod kwam om de kleurstof te verwerken in verf-, snoep- en behangproducten.

paris green

Wel zou het nog goede diensten bewijzen in de landbouw: als insectenpoeder. Verder bleek het prima te werken om algen te verwijderen van scheepsrompen. Hetzelfde spul, maar dan onder de naam ‘Vert Parisien’, gebruikte de Parijse openbare werken in de Parijse riolen om ratten te bestrijden.

Schweinfurter Grün in de schilderkunst

Schweinfurter Grün was onder allerlei fantasierijke namen een zeer geliefde kleurstof onder schilders. Zeker voor de impressionisten, die er veel op uit trokken om landschappelijke onderwerpen te schilderen, was het een veelgebruikte kleur.

U hoeft bij een volgend bezoek aan een museum overigens niet bang te zijn om te dicht met uw neus bovenop een Monet te gaan staan, want in opgedroogde toestand is de kleur stabiel en zal het geen arsenicumdampen verspreiden.
In hoeverre de schilders zelf vergiftigingsverschijnselen opliepen, is niet met zekerheid te zeggen. Van Cézanne is wel bekend dat hij ernstige diabetes ontwikkelde, wat een symptoom kan zijn van arsenicumvergiftiging. Ook de problemen met het gezichtsvermogen van Monet en de welbekende neurologische problemen van Van Gogh zouden in verband kunnen staan met het gebruik van Schweinfurter Grün.
Maar de paletten van schilders in deze tijd bevatten nogal wat andere verfstoffen die gebaseerd waren op metalen als lood (loodwit) en kwik (vermiljoen). Dit alles was waarschijnlijk niet bevorderlijk voor de gezondheid.

Hierbij twee schilderijen waarvan onomstotelijk is vastgesteld dat ze Schweinfurter Grün bevatten:

cezanne montagne en provence (2)

Paul Cézanne (1839 – 1906)
Montagnes en Provence (1886 – 1890)
Olieverf op doek ( (64 x 80 cm)
National Gallery, Londen

Van_Gogh_self-portrait_dedicated_to_Gauguin (2)

Vincent van Gogh (1853 – 1890)
Zelfportret opgedragen aan Gauguin (1888)
Olieverf op doek (62 x 52 cm)
Fogg Art Museum, Cambridge MA

Meer kleurverhalen:

stil-de-grain-yellow 2  schiet- of schijtgeel
mummy brown-klein  mummiebruin
goud klein  goud
ultramarijn klein  ultramarijn

Dit bericht werd geplaatst in beeldende kunst, geschiedenis, kleur, kleurverhaal, onderzoek, psychologie en getagged met , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

3 reacties op KLEURVERHALEN: DE GIFTIGE KANT VAN GROEN

  1. Pingback: KLEURVERHALEN: LUIZENBLOED, KONINGEN, KARDINALEN EN…ROZE KOEKEN | BEELDTAAL

  2. Pingback: KLEURVERHALEN: PRACHTROOD MET ZWAVEL EN KWIK | BEELDTAAL

  3. Pingback: KLEURVERHALEN: HET PURPER VAN DE KEIZERS | BEELDTAAL

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s