SCHILDERIJ vd MAAND 18/10

Onder de titel ‘Schilderij van de Maand‘ zet BEELDTAALBLOG maandelijks een schilderij in de etalage om daarmee een virtuele galerie samen te stellen. Het gaat dan ook vaak om schilderijen die onder de radar van de ‘grote’ kunstgeschiedenis zijn gebleven; minder bekende meesterwerken die de moeite van het bekijken echter meer dan waard zijn.

Deze keer niet een minder bekend meesterwerk, maar juist het tegendeel. ‘De Toren van Babel’ van Pieter Bruegel de Oude is een regelrechte klassieker uit de collectie van Museum Boijmans. Maar helaas, het schilderij is nog steeds op reis. Wie het museum bezoekt, moet het stellen zonder een blik te kunnen werpen op dit overweldigende paneel.
Overweldigend…
Dat is echt geen overdrijving, want wie eenmaal een blik op dit schilderij werpt, raakt vervolgens niet meer uitgekeken. Bruegel heeft op de 0,45 vierkante meter die het schilderij groot is, een ware microkosmos geschapen. Ruim duizend figuranten zijn in, op en rond de toren bezig aan het imposante bouwwerk.
Daarmee logenstraft hij iedereen die van mening is dat oude meesters saai zouden zijn.

Bruegel toren

Pieter Bruegel de Oude (ong. 1520 – 1569)
De toren van Babel (omstreeks 1563)
Olieverf op paneel (59,9 x 74,6 cm)
Museum Boijmans van Beuningen, Rotterdam

Pieter Bruegel de Oude, ook wel de ‘Boerenbreughel’ genoemd vanwege zijn plattelandstaferelen, heeft amper tien jaar intensief geschilderd en men vermoedt dat hij in die tijd maar een vijftigtal werken heeft gemaakt. Deze zijn alle wel van uitzonderlijke kwaliteit. Twee zonen volgden in zijn voetsporen, Pieter Brueghel de Jonge (de Helse Brueghel) en Jan Brueghel de Oude (de Fluwelen Brueghel).
Bruegel is ongetwijfeld de meest volledige landschapsschilder van zijn tijd; niemand anders schilderde de natuur, in de loop van de seizoenen, zo natuurlijk, krachtig, precies en veelzijdig.

Het verhaal van de toren van Babel is ontleend aan de Bijbel en te lezen in Genesis. De bouwers hadden het ideaalbeeld voor ogen om de toren zo hoog te maken dat deze tot in de hemel zou moeten reiken. God was niet zo gecharmeerd van deze ambitieuze en ijdele plannen en verstoorde de bouw. Wat één volk met één taal was geweest veranderde in talrijke volkeren die zich over de wereld verspreidden en hun eigen talen gingen spreken.
Vanaf die tijd leven de verschillende volkeren in een Babylonische spraakverwarring met elkaar. Op het paneel is te zien dat de toren al zo hoog is dat hij tot in de wolken komt. Vermoedelijk heeft Bruegel het Colosseum van het oude Rome als inspiratiebron gebruikt.

De voorstelling wordt beheerst door de geweldige monumentale toren die bijna beeldvullend is en het landschap domineert. Schepen varen af en aan om bouwmateriaal aan te voeren. Rond de toren is het drukte van belang. Naast de dominantie van de toren is er de nietigheid van de mens in de minuscule gedetailleerde registratie van menselijke bedrijvigheid, als mieren rond een mierenhoop.

detail2

Bruegels meesterschap blijkt uit zijn oog voor kleine details, kleuren en accenten. In het bovenste gedeelte van de toren is de baksteen nog helder rood, terwijl in de lagere etages de baksteen al verweerd is. Verder zien we een opvallend kleuraccent in het witte deel van de toren waar de kalk en een oranje-rood deel, waar de stenen naar omhoog gehesen worden.
Je hebt als toeschouwer geen moment het idee dat er iets in het schilderij is wat op de één of andere manier niet klopt: ieder miniem architectonisch detail, iedere stellage en elke bouwvakker vervult een rol in het geheel.

detailbaksteen

Bruegel heeft drie versies van dit onderwerp geschilderd. De eerste en grotere versie hangt in het Kunsthistorisches Museum te Wenen; een andere is verloren gegaan. Op de voorgrond van de grotere versie in Wenen zien we een aantal figuren met in hun midden een leider; sommige bronnen stellen dat dit Nimrod is die leiding gaf aan de bouw. Deze toren is lichter van toon en de nadruk ligt minder op de architectuur en mist de vele subtiele en pietepeuterige details die de Rotterdamse toren juist zo fascinerend maken.

Pieter_Bruegel_wenen

Pieter Bruegel de Oude (ong. 1520 – 1569)
De toren van Babel (omstreeks 1563)
Olieverf op paneel (114 x 155 cm)
Kunsthistorisches Museum, Wenen
Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in beeldende kunst, geschiedenis, schilderij vd maand en getagged met , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s