DE ‘LIGHTNESS ILLUSION’

Visuele illusies noemen we vaak ‘gezichtsbedrog’, maar het gaat helemaal niet om bedrog. Het zijn eerder aanpassingen die ons in staat stellen de wereld om ons heen beter waar te nemen.
Neem dit voorbeeld: een kraai is zwart, maar in de volle zon reflecteert een kraai misschien evenveel licht als sneeuw in de schaduw. Onze waarneming heeft dus niet veel aan absolute lichtwaarden. Die veranderen constant. We hebben geen lichtmeter in onze hersenen, die nauwkeurig de luminantie* van een voorwerp of afbeelding meet. We zien alles om ons heen in context. Daarin schuilt de informatieve waarde en daardoor herkennen we de zwartheid van de kraai en de witheid van de sneeuw onder alle omstandigheden.

De afbeelding hieronder is dus geen gezichtsbedrog, maar wel een visuele illusie, want de cirkels zijn alle zes even grijs. De objectieve grijswaarde komt overeen met het grijs in het midden van de ondergrond tussen cirkel drie en vier.
Hoe onze hersenen die grijswaarden interpreteren hangt dus af van het contrast met de achtergrond. Een cirkel tegen een lichte achtergrond lijkt aanzienlijk donkerder dan een cirkel tegen een donkere achtergrond, ondanks dezelfde luminantie.

lightness constancy 1

Je zou kunnen zeggen dat door het overdrijven van de verschillen ons brein (waar het uiteindelijke ‘zien’ plaatsvindt) de waarneming een handje helpt waardoor we duidelijker verschillen zien. Naarmate grijswaarden dichter bij elkaar liggen neemt dit effect af. Dat verklaart meteen het succes van camouflage: hoe meer je opgaat in je omgeving, hoe onzichtbaarder je bent.

Wie nog niet voluit overtuigd is van het feit dat de cirkel niet zelf van grijswaarde verandert, maar dat het een gevolg is van de manier waarop onze waarneming werkt, moet maar eens naar onderstaande video kijken.
Opvallend is daarbij het moment waarop de cirkel uit zijn ‘neutrale’ stand tevoorschijn komt: even lijkt het alsof deze nóg lichter of donkerder is. Blijkbaar zijn we ook nog eens extra gevoelig voor de subtiele overgang tussen onzichtbaar en nét zichtbaar.
Dat is niet zonder betekenis. In de natuur schuilt gevaar immers in een klein hoekje. Voor een prooidier is het van het grootste belang minimale verschillen op te merken. Het kan namelijk een jager in een hinderlaag zijn.

Meer lezen? ‘Het bedrogen oog’ eerder verschenen op Beeldtaalblog.

* De luminantie is de maat voor helderheid, de lichtsterkte die wordt uitgedrukt in candela (symbool cd).

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in camouflage, ecologie, kleur, licht, onderzoek, visuele illusie, waarneming en getagged met , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Een reactie op DE ‘LIGHTNESS ILLUSION’

  1. Pingback: DRIE KLEURILLUSIES | BEELDTAAL

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s