SCHILDERIJ vd MAAND 18/06

Onder de titel ‘Schilderij van de Maand‘ zet BEELDTAALBLOG maandelijks een schilderij in de etalage om daarmee een virtuele galerie samen te stellen. Het gaat vaak om schilderijen die onder de radar van de ‘grote’ kunstgeschiedenis zijn gebleven; minder bekende meesterwerken die de moeite van het bekijken echter meer dan waard zijn.

De Fransman Henri Matisse (1869 – 1954) behoort, samen met bijvoorbeeld Picasso, tot de grote vernieuwers van de schilderkunst aan het begin van de vorige eeuw. De Spanjaard domineert natuurlijk door zijn extraverte karakter en gevoel voor publiciteit deze periode in de kunstgeschiedenis. Hij is het icoon bij uitstek van de moderne (inmiddels eigenlijk weer klassieke) kunst.
Maar onderschat van Matisse niet.
Picasso en Matisse maakten kennis met elkaar in 1906. Picasso was elf jaar jonger dan Matisse. Beide mannen verschilden sterk van elkaar, zowel in persoonlijk als in schilderkunstige opvattingen, maar toch bestond er, naast de rivaliteit, een grote wederzijdse bewondering.
Zij hielden elkaars werk dan ook nauwlettend in de gaten en hoewel ze uitgingen van verschillende opvattingen, was er wel degelijk sprake van wederzijdse beïnvloeding.
Het grote verschil was waarschijnlijk vooral dat Matisse werkte naar de natuur en Picasso veel meer putte uit zijn fantasie en herinnering. Hun onderwerpen komen vaak overeen: vrouwen en stillevens, waarbij Matisse zijn figuren vaker in uitgewerkte interieurs plaatste.

Matisse - PianoLesson

Henri Matisse (1869 – 1954)
De pianoles (1916)
Olieverf op doek (245 x 212 cm)
Museum of Modern Art, New York

Tijd

We zien dit terug in het werk dat ik als schilderij van de maand juni heb gekozen. Het is getiteld ‘De pianoles’. Het is een groot doek van meer dan twee bij twee meter. Het grootste deel is geschilderd in grijs. Voor een schilder die gold als het boegbeeld van het fauvisme (de Franse tak van het expressionisme) en bekend stond om zijn gedurfde kleurgebruik, is dat een opvallende keuze.
We zien een interieur met een jongen (de zoon van Matisse, Pierre) achter de piano. Althans, we gaan ervan uit dat het een piano is, getuige de standaard waarop de muziek staat en waar de jongen aandachtig naar kijkt. We zien zijn handen niet en evenmin het toetsenbord. Het enige wat verder verwijst naar muziek is de metronoom op de roze geschilderde klep van de piano. Ook zien we daar nog een brandende kaars. Beide verwijzen naar het begrip tijd, of beter nog: het verstrijken daarvan.

Linksonder staat een sculptuur van Matisse. Achter de jongen zien we een vrouw gezeten op een hoge stoel of kruk. Is dit de pianolerares? Waarschijnlijk niet. Het is een schilderij dat Matisse eerder maakte. We zien verder nog een raam. De wind heeft het gordijn een beetje doen opwaaien, waardoor we zicht krijgen op een helder groen. Hier gunt de schilder ons een blik op de buitenwereld en doorbreekt hij als het ware het platte vlak van het schilderij.

Allegorie op de muziek en beeldende kunst

Muziek en beeldende kunst zijn de onderwerpen van het werk, waarmee het eigenlijk een allegorie is. Hoewel het schilderij begonnen is aan de hand van een tekening, heeft Matisse steeds meer details geschrapt. Hij is niet in de eerste plaats geïnteresseerd in ruimte. Kleur en de verhoudingen tussen vlakken, zeg maar beeldritme, zijn voor hem van belang.
Wat rest is een sterk gecomprimeerd beeld waarin een aantal dingen opvallen. Zo is er sprake van een herhaling van geometrische vormen. Vooral de driehoek komt veelvuldig terug: het groene vlak met uitzicht, het gordijn zelf, de metronoom, de zijkant van de piano en de schaduwpartij op het gezicht van de jongen. Ook zien we een aantal vertikalen, zoals bij het raam en de zalmroze baan ernaast. Daardoor ontstaan rechthoeken die samen met de driehoeken een geometrisch patroon vormen.

Geometrie en decoratie

Die strenge geometrie doorbreekt Matisse door het decoratieve lijnenspel in zowel het hekwerk aan de onderaan van het raam, als in de muziekstandaard. Hiermee lijkt hij niet alleen de strenge geometrie van een contrast te voorzien, maar ook op een frivole, beeldende manier het karakter van de muziek weer te willen geven.
Het schilderij is door de eenvoud, geometrische opbouw en de subtiele vlak- en kleurverdeling, waarin het grijs een onopvallende, maar wel uiterst belangrijke rol speelt, een toonbeeld van balans, helderheid en verstilling. Die opdracht had hij ook voor zichzelf geformuleerd en vormde gedurende heel zijn loopbaan een anker, ondanks de ogenschijnlijk verschillende stilistische perioden waarin zijn werk valt te onderscheiden.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in beeldende kunst, geschiedenis, kleur, schilderij vd maand, vlakverdeling en getagged met , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s