HET BEDROGEN OOG

Kijk:
simultaan copy
Het grijze vlakje in het midden is in alle vier gevallen even grijs. Maar we zien verschillen. Dit heeft te maken met de context. Naarmate de omgeving donkerder is, zal het grijs lichter ogen. En omgekeerd donkerder.
We noemen dit licht-donkercontrast.
Het geeft aan dat onze waarneming vooral gevoelig is voor de verschillen tussen (in dit geval) grijswaarden. Die waarneming vindt trouwens plaats in onze hersenen. Onze ogen fungeren alleen maar als opnameapparatuur. Ons brein is niet geïnteresseerd in absolute lichtwaarden, maar beziet de werkelijkheid in samenhang met allerlei factoren.

Cornsweet-illusie

Ik gebruik dir voorbeeld als een voorzetje om de Cornsweet-illusie te introduceren.

cornsweet 2

Deze illusie is genoemd naar Tom Cornsweet, die dit fenomeen eind jaren zestig van de vorige eeuw beschreef. We zien twee vlakken waarvan de bovenste aanzienlijk donkerder is dan het onderste.
Simpel. Dat ziet iedereen.
Of toch niet?
Kijk wat er nu gebeurt:

oie_oie_animation

Er bestaat helemaal geen verschil. Wat we ervaren als verschil heeft te maken met de lichte en donkere randen. En toch, als het grijze vlakje weg is, zien we duidelijk het verschil. En niet zomaar een verschílletje; nee, een overduidelijk, hemelsbreed verschil. Het verschijnsel speelt zich dus niet af op het scherm, maar ergens tussen onze oren.

Randen als informatie

Wat de Cornsweet-illusie laat zien dat ons brein randen gebruikt om informatie over de (licht)waarden van een vlak te bepalen: de licht- of donkerheid van het vlak gaat leidzaam mee met de waarden van de contouren.
Dit hangt samen met de vraag hoe we objecten waarnemen. Gaan we uit van de contour of het silhouet? Indien het de contour is, vullen we dan wat binnen die randen valt in? Of zien we eerst het silhouet en bepalen we aan de hand daarvan de contour?

Onderzoek laat zien dat het eerste het geval is. Het zou kunnen dat dit ons helpt om voorwerpen te onderscheiden onder slechte lichtomstandigheden: we gaan uit van de rand en vullen de rest vanzelf aan.
In het geval van de Cornsweet illusie trekt ons visuele systeem de informatie van de randen als het ware door naar de rest van het object. Contouren duiden op overgangen. Een egaal vlak heeft weinig informatieve waarde. Verrassingen (vrienden, vijanden, jagers en gejaagden) houden zich schuil achter ‘vlakken.’ Vlakken die begrensd worden door contouren.

De cornsweet-illusie en het licht-donkercontrast laten eigenlijk twee verschillende kanten van dezelfde medaille zien. Het is duidelijk dat in beide gevallen de context een bepalende rol speelt in hoe we lichtwaarden waarnemen. Maar hoe deze zich tot elkaar verhouden is nog niet helemaal duidelijk.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in licht, schaduw, visuele illusie, waarneming en getagged met , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Een reactie op HET BEDROGEN OOG

  1. Pingback: DE CAFÉ WALL-ILLUSIE | BEELDTAAL

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s