SCHILDERIJ vd MAAND 17/12

Onder de titel ‘Schilderij van de Maand‘ zet BEELDTAALBLOG maandelijks een schilderij in de etalage om daarmee een virtuele galerie samen te stellen. Het gaat vaak om schilderijen die onder de radar van de ‘grote’ kunstgeschiedenis zijn gebleven; minder bekende meesterwerken die de moeite van het bekijken echter meer dan waard zijn.

Amerikaanse schilders uit het begin van de vorige eeuw vinden we weinig in Europese collecties. Edward Hopper, toch één van de bekendste, doet zo nu en dan met een retrospectief het Europese vasteland aan, maar minder bekende schilders zien we hooguit als ze deel uitmaken van een thematentoonstelling.

Modern Life & Charles Sheeler

In 2009 was er in de Rotterdamse Kunsthal de expositie ‘Modern Life‘ ter gelegenheid van 400 jaar New York. Daar maakte ik kennis met het werk van Charles Sheeler. Om eerlijk te zijn; ik vond zijn werk veel interessanter dan dat van Hopper. Niet dat mijn mening er verder veel toe doet, maar ik wil er maar mee zeggen dat er waarschijnlijk nog meer te ontdekken valt en de Amerikaanse schilderkunst van de eerste helft van de 20ste eeuw niet ophoudt bij Hopper.

Sheeler Yosemite

Charles Sheeler (1883 – 1965)
Yosemite (1957)
Olieverf op doek (48 x 72 cm)
Hirshhorn Museum, Washington DC

Amerikaans modernisme

Sheeler – en ik gebruik nu even Wikipedia als referentiekader – werd geboren in 1883 en stierf in 1965. Hij wordt beschouwd als één van de grondleggers van het Amerikaanse modernisme. Daarnaast was hij ook actief als fotograaf en filmer. Zoals zoveel Amerikaanse schilders maakte hij een studiereis naar Europa. In zijn geval was dat in 1909 en juist in die periode schudde de kunstwereld onder de opkomst van het kubisme en – zij het in mindere mate – het futurisme.
Sheeler was sterk onder de indruk van het werk van Braque en Picasso en verwerkte de invloeden daarvan in zijn werk op een manier die bekend zou gaan staan als het precisionisme.
In Europa komen we deze term niet tegen, maar het valt te vertalen als een vorm van ‘kubistisch realisme’. Een thema dat in veel precisionistisch werk voorkomt is de verheerlijking van de industrialisatie en het stedelijk leven waarin wolkenkrabbers, metro’s en wegen het beeld bepalen. Opmerkelijk genoeg vinden we bijna geen sporen van menselijke aanwezigheid in veel van deze werken. De wereld lijkt een gigantische fabriek. Daar lijkt een echo te klinken van de opvattingen van de Franse architect Le Corbusier, die de stad beschouwde als ‘een machine om in te wonen’.

Precisionisme

Kenmerkend voor het precisionisme is de nadruk op strakke geometrische vormen en abstracte patronen. We zien dat in het schilderij ‘Red against white.’

Sheeler 01

Charles Sheeler (1883 – 1965)
Red Against White (1957)
Tempera op plexiglass (12.7 x 15.2cm)
Museum of Fine Arts, Boston

Hier lijkt het alsof de titel zo gekozen is, dat het een zo objectief mogelijk beschrijving is van het onderwerp; namelijk alles teruggebracht tot het benoemen van de kleuren. Op dezelfde manier wilde Kandinsky zijn abstracte composities ontdoen van iedere gevoelsbetekenis door ze als ‘Compositie’ te benoemen met een nummer als verdere aanduiding. Dat neemt niet weg dat het een mooi, zelfs subtiel schilderij is. Sheeler speelt een spel met harde vormen en kleurvlakken die op een harmonieuze manier tegen en door elkaar geplaatst zijn. We ervaren licht en schaduw en ruimte. De blauwe lucht achter de silo’s (?) of fabrieksgebouwen breken het schilderij ‘open.’ In wezen straalt het beeld een weldadige warmte uit.

Verheerlijking van industrialisatie

De verheerlijking van de industrialisatie en vooruitgang verbeeldt Sheeler nog nadrukkelijker in het schilderij hieronder dat de – weinig aan de verbeelding overlatende – titel draagt ‘Stacks in celebration.’

4.0.1

Charles Sheeler (1883 – 1965)
Stacks In Celebration (1954)
Olieverf op doek (56 x 71 cm)
The Dayton Art Institute, Dayton, Ohio

Landschap

Toch heb ik als schilderij voor december gekozen voor een werk dat juist een ander aspect belicht van Sheeler. Want behalve zijn weergave van industriecomplexen en stedelijke landschappen, maakte hij ook landschappen.
In ‘Yosemite’, een natuurgebied in Californië, laat hij een andere kant van zichzelf zien. De kenmerken van het precisionisme zijn ook hierin aanwezig, maar de vormen zijn niet hard-edge en strak geometrisch, maar corresponderen juist met de gracieuze bewegingen in het landschap dat baadt in subtiele kleurharmonieën van violet, groen en blauw.

Dit bericht werd geplaatst in beeldende kunst, landschap, schilderij vd maand en getagged met , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s