NOGMAALS TAAL & KLEUR

Eerst een dienstmededeling:

Strikt genomen is alleen een verkeerslicht dat op rood staat een stoplicht; bij groen moeten de weggebruikers immers niet stoppen, maar juist doorrijden. Het officiële Reglement verkeersregels en verkeerstekens heeft het over verkeerslicht.

Aldus het Genootschap Onze Taal.

Onlangs schreef ik een stukje over kleur en taal.
De strekking: een woord roept associaties op aan andere woorden en aldus ontstaan netwerken. Om een voorbeeld te geven: ‘rood’ roept associaties op aan ‘bloed’, ‘liefde’, ‘hart’, ‘vuur’, ‘roos’ en wat al niet meer.

Deze wijsheid heb ik niet van mezelf, maar van een onderzoek door psychologen van de Universiteit Leuven. Zij doen al enkele jaren onderzoek naar ‘semantische associatieve netwerken’ onder de noemer ‘Dutch Word Associations’.
Tijdens het onderzoek krijgen respondenten een woord (het kernwoord) voorgelegd met de vraag drie woorden op te schrijven die dat woord associatie oproept. Bepaalde woorden worden dan natuurlijk vaker genoemd als andere.
Dat zegt iets over de kracht van de associatie met het kernwoord.

Ik noemde in het artikel over kleur en taal terloops ook de woorden ‘verkeerslicht’ en ‘stoplicht.’ Als we deze woorden gebruiken bedoelen we meestal hetzelfde. Kijken we echter naar de associaties die ze oproepen, dan zien we opmerkelijke verschillen.

Bij ‘verkeerslicht’ noemen respondenten de volgende associaties:

  • Rood (83)
  • Groen (57)
  • Oranje (33)
  • Stoppen (31)
  • Kruispunt (15)
  • Wachten (6)

Bij ‘stoplicht’ is dit:

  • Rood (85)
  • Groen (23)
  • Stoppen (21)
  • Auto (16)
  • Oranje (14)
  • Wachten (14)

Opvallend:
wel ‘’stoppen’ en ‘wachten’, maar nergens ‘doorrijden.’
Ook opvallend:
wel ‘auto’, maar geen ‘fiets’ of ‘voetganger.’

Blijkbaar is in ons verkeersbeeld de auto de maat aller dingen. Bovendien roepen stop- of verkeerslichten vooral negatieve associaties op, terwijl die toch ook een groot deel van de tijd zorgen voor doorstroming en verkeersveiligheid.

Daarbij nog iets anders:
veranderen we het woord ‘verkeerslicht’ in ‘stoplicht’, dan is dat al genoeg om de associatie met ‘groen’ met meer dan de helft af te laten nemen. Woorden roepen dus niet alleen associaties op, maar kleine verschillen in de kernwoorden kunnen die associaties op hun beurt ook weer beïnvloeden.

Dit kunnen we visualiseren:

verkeerslicht

associaties bij ‘verkeerslicht’

stoplicht

associaties bij ‘stoplicht’

Overigens werkt de associatie stoplicht-rood en verkeerslicht-rood maar naar één kant. Als respondenten het woord ‘rood’ voorgelegd krijgen, geven slechts twee ‘verkeerslicht’ als associatie. Ook ‘groen’ leidt slechts tweemaal tot ‘verkeerslicht’, maar ‘oranje’ opmerkelijk genoeg juist tot zeven keer.
Gegeven de bovenstaande nadruk op ‘auto’, zou je omgekeerd verwachten dat dit woord ‘verkeerslicht’ automatisch oproept als associatie. Maar dat blijkt helemaal niet zo te zijn.
Nul keer!

De wegen van woordassociaties blijven al met al tamelijk ondoorgrondelijk!

Wie overigens mee wil doen aan dit onderzoek kan nog steeds hier terecht.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in kleur, onderzoek, taal en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s