SCHILDERIJ vd MAAND 17/06

Onder de titel ‘Schilderij van de Maand‘ zet BEELDTAALBLOG maandelijks een schilderij in de etalage om daarmee een virtuele galerie samen te stellen. Het gaat daarbij soms om schilderijen die onder de radar van de ‘grote’ kunstgeschiedenis zijn gebleven; minder bekende meesterwerken die de moeite van het bekijken echter meer dan waard zijn.

En om maar meteen met de deur in huis te vallen: mijn schilderij van de maand juni is gemaakt door de Engelse schilder Edward Wadsworth (1889–1949).

Wadsworth - Dazzle ship

Edward Wadsworth (1889–1949)
Dazzle-ships in Drydock at Liverpool (1919)
Olieverf op doek (304 x 244 cm)
National Gallery of Canada, Ottawa

Dit schilderij geeft een boeiend inzicht in de wereld van de razzle dazzle; de camouflagetechniek die gebruikt werd tijdens de Eerste Wereldoorlog voor schepen op volle zee.
Over razzle dazzle schreef ik eerder:

‘De filosofie achter deze vorm van camouflage was dat er niets onzichtbaar te maken was aan een schip op volle zee. Je kon de vijand ook niet letterlijk verblinden, maar wel proberen door de omtrek van het schip als het ware in stukken te breken, de vorm van het schip dusdanig onsamenhangend te maken, dat het moeilijk – liefst natuurlijk onmogelijk – zou zijn om de grootte, snelheid en richting van het schip in te schatten.
De beschildering was er dan ook op gericht de indruk te wekken dat het ging om los van elkaar staande elementen in plaats van één geheel.’

Dat zag er in het echt bijvoorbeeld zo uit:

dazzle ship 1

Wadsworth was betrokken bij het ontwerpen van de beschilderingen van de Engelse vloot. Daarmee was hij één van de vele kunstenaars die deel uitmaakte van de camouflage-afdelingen van de strijdende partijen. Hij was als kunstenaar een vertegenwoordiger van het vorticisme; een Engelse stroming die nauw verwant was aan het kubisme.

Wat het schilderij vooral zo interessant maakt is het contrast tussen de vier schilders in hun rode omgeving, die vrijwel in het niet vallen ten opzichte van het gigantische schip dat ze aan het beschilderen zijn. Hoe nietig ook; het grappige is dat ze tegelijk zeer nadrukkelijk aanwezig zijn.
Ze zijn de enige levende wezens in een omgeving die bestaat uit steen en staal.

We kijken van grote afstand op hen neer. Om hen heen zien we een tamelijk abstracte en vooral kubistische wereld. Het dok waar de schepen in liggen bestaat uit horizontale en verticale rechte lijnen; het is alles recht wat de klok slaat. Ook in de achtergrond heerst de industriële wereld met fabrieken, olietanks en wat al niet meer. Zelfs de lucht is industrieel grijs.
Toch is er in al dat grijs een fascinerend leidend en kleurig accent: links vanuit de boeg verrijst een opvallend metalen buis. De functie hiervan is mij niet duidelijk. Het is in ieder geval geen anker. Volg je die buis, dan wordt het oog naar boven geleid en daar sluit het rood naadloos aan op weer een andere rode constructie in de achtergrond die het verbindt met de olietanks.
Zo ontstaat als het ware een ‘rode draad’ door het wit, grijs en zwart van het schilderij.

De machtige boeg van het schip is in dit alles ook een bijzonder element. De vorm lijkt zich letterlijk op te lossen in een niet nader te definiëren patroon; precies wat razzle dazzle beoogde. Wadsworth’s manier van schilderen is heel droog; precies, rechttoe rechtaan en ontdaan van iedere persoonlijke of emotionele toets. Het past daarmee perfect bij de industriële wereld die hij weergeeft.

Natuurlijk was het bij het ontwerpen van dit soort camouflage alleen maar een voordeel om bekend te zijn met de kubistische vormtaal. Kubisten schiepen een – zeg maar – multidimensionaal wereldbeeld. In het werk van Picasso en Braque waren zowel voor- als zijkanten van mensenhoofden, appels, gitaren en landschappen te zien. Zij fragmenteerden de werkelijkheid, schiepen nieuwe, complexe perspectieven en beoogden daarmee een totaalbeeld te laten zien. Ook in de werken van Picasso en Braque speelden kleuren aanvankelijk geen grote rol.

Daarom laat ik ter afsluiting nog een paar werken in zwart-wit zien van Wadsworth. Al was het maar om te laten zien dat in ieder geval in de ideale wereld van de houtsnede de razzle dazzle een bijzonder effectieve vorm van camouflage is.
Bovendien zijn het ook nog eens mooie prenten.

dazzle ship

dazzle ship drydock

 

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in beeldende kunst, camouflage, geschiedenis, kleur, schilderij vd maand en getagged met , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s