KLEUR: VOER VOOR PSYCHOLOGEN?

We lopen rood aan van woede; blauw of paars van benauwdheid en geel en groen van nijd. In dat laatste geval is het niet uitgesloten dat we een rood waas voor ogen krijgen. Na grote schrik trekken we soms wit weg en na een blauwtje te hebben gelopen vallen we in een zwart gat.

Kleur en taal

Er bestaan raakvlakken tussen woorden en kleuren. Als je erop let is taal doorspekt met kleurrijke begrippen. Deze kunnen gebaseerd zijn op overeenkomst in klank (blauw van de kou), ze hebben te maken met visuele overeenkomst (groengele gelaatskleur en ernstig ziek zijn) of gevoelswaarden (blue notes in de muziek en een melancholische stemming).

Soms berusten ze op cultuurhistorische associaties. Zo kent het Engels de uitdrukking ‘being born in purple’, wat zoveel betekent als van koninklijke afkomst zijn. In het Romeinse Rijk was het dragen van purperen kleding voorbehouden aan hogere standen. Julius Caesar was de eerste die zich als teken van zijn absolute macht in een volledig paarse (of purperen) toga kleedde.
Nero bepaalde 100 jaar later op straffe des doods zelfs dat alleen de keizer, senatoren en priesters de Tyrische kleur (zo genoemd naar de plaats in het tegenwoordige Libanon waar de paarse kleurstof werd gewonnen) mochten dragen.

Effect van kleur vrijblijvend?

Wat hieruit blijkt: kleuren zijn niet vrijblijvend.
Kleuren fungeren als symbolen en dienen om posities te bepalen of gevoelens uit te drukken. Dat roept de vraag op of kleuren ook een psychologische betekenis hebben.
En dat wordt al snel een hachelijk onderwerp. Bovendien heeft iedereen hier wel een oordeel over.

Praktisch: bij aanschaf van een overhemd met bijpassende stropdas; een verbouwing en de kleur van het interieur; de aankoop van een auto; het ontwerpen van een website of wat dan ook. Maar mensen willen ook heel graag dat kleuren iets doen, een diepere betekenis hebben en al dan niet verhulde boodschappen afgeven.

En zie: voor je er erg in hebt, gaan esoterie en transcendentie de boventoon voeren. Astrologie is er niets bij. Google wat rond en onder het zoekwoord ‘kleurenpsychologie’ kom je een overkill aan hits tegen. Er blijkt bijvoorbeeld veel interesse in de kleur van een auto en de psychologie van de bestuurder.
Lees even mee: ‘Bestuurders van een rode auto zijn ambitieus, impulsief, intens en energiek. Het zijn extraverte personen die zich graag profileren als leider van de groep. Ze houden van sportieve auto’s die onder alle omstandigheden feilloos functioneren’.

In een folder van een kleuradviesbureau valt te lezen: ‘Indien u rood draagt bent u eerder verwikkeld in een woordenwisseling. Rood daagt uit’.

Het is maar dat u het weet…
Iets verder heet het: ‘Rood moedigt een verlegen / onzeker persoon aan zich te uiten en brengt actie in uw leven. Rood verzacht stijve spieren en gewrichten en het werkt als versterkend middel voor iedereen die gemakkelijk verkouden wordt. Draag rode sokken indien u last heeft van koude voeten’.

247socks_sokken_happysocks_rood_gestreept_2

Kleur en psychologie: focus op rood

Vooral rood mag zich verheugen op veel aandacht. Ook nu nog. Rood is de kleur die het meest voorkomt in logo’s en nationale vlaggen. Het is de favoriete kleur van vrouwen (mannen prefereren blauw – met rood op de tweede plaats).

favoriet vrouw

favoriete kleur vrouw

favoriet man

favoriete kleur man

Meer info: http://home.kpn.nl/mibi88vd/onderzoeksgroep.html

Dominantie in rood

In 2005 verscheen een artikel in ‘Nature’ waarin de auteurs Hill en Barton de stelling poneerden dat rode sportkleding prestaties verhoogt. Tijdens de Olympische Spelen van 2004 volgden zij de verrichtingen van deelnemers aan vier vechtsporten (boksen, tae kwon do, Grieks-Romeins worstelen en worstelen vrije stijl).

De tegenstanders kregen willekeurig een rode of blauwe outfit (of lichaamsbescherming) toegewezen en Hill en Barton ontdekten dat de vechters in rood een significant groter aantal overwinningen behaalden. Dit resultaat deed zich voor gedurende alle rondes in iedere competitie en ging op in alle gewichtsklassen: in 19 van de 29 klassen kwamen meer rode winnaars voor, terwijl er in slechts zes klassen meer blauwe winnaars waren.

De rode vechter was vooral in het voordeel in partijen waarin sprake was van een relatief symmetrische krachtsverhouding. De auteurs concluderen: ‘wearing red presumably tips the balance between losing and winning only when other factors are fairly equal’.
Hill en Barton legden de link met de evolutionaire psychologie. De aanwezigheid van rood is bij een aantal dieren gecorreleerd met mannelijk dominantie en hogere testosteronniveaus. Bij mensen wordt kwaadheid en woede vaak geassocieerd met rood (doordat de huid meer doorbloed raakt) en verhoogde roodheid in agressieve confrontaties zou dus een (onbewust) teken kunnen zijn van relatieve dominantie.

worstelen

Rood en faalangst

In 2007 onderzochten Elliot, Maier, Moller, Friedman en Meinhardt het effect van kleur op prestaties. Zij ontdekten dat er twee nadelige effecten optraden bij het zien van rood. Ten eerste presteren we slechter op ‘cognitieve taken’ en ten tweede hebben we bij het zien van de kleur rood zelfs de neiging om complexe cognitieve taken te vermijden.
De reden: ‘red is associated with the danger of failure in achievement contexts and evokes avoidance motivation‘. We zouden rood namelijk vooral met gevaar en verboden associëren. Als voorbeeld noemen ze the repeated pairing of red with mistakes and failures that is encountered by most children in the educational system (e.g., incorrect answers marked with red ink) teaches them to associate red with failure in achievement contexts’.

De onderzoekers voerden verschillende experimenten uit. Zo moesten deelnemers een anagram oplossen of een cijferreeks oplossen. Ook kregen zij de keus tussen verschillende moeilijkheidsgraden. Bij deze tests gebruikten de onderzoekers verschillende kleuren (naast rood ging het om groen en zwart of wit). Het gebruik van de kleur varieerde: bij sommige experimenten ging het om de kleur van de omslag van de test en bij andere om de bladzijden waarop de testtaak stond vermeld.
Zij gingen ook in op de resultaten van Hill en Barton: het zou daarbij niet zijn gegaan om vergroot zelfvertrouwen en dominantie van de spelers in rood, maar intimidatie door de rode kleding op de blauwe spelers.
Een kwestie is van de kip of het ei?

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in cultuur, emotie, geschiedenis, kleur, lichaamstaal, onderzoek, psychologie, taal en getagged met , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

2 reacties op KLEUR: VOER VOOR PSYCHOLOGEN?

  1. Ruud Mooijman zegt:

    Geachte heer Visser, beste Willem.
    Dank voor uw informatief artikel. Bijgaande link verwijst naar een Nieuwjaars publicatie van het SCP-bureau uit 2011. In de 183 pagina’s komen o.a. naar een sociologie van de kleur, tuintrends, de kleur van de stad, grijs geeft kleur aan het leven en vintage tinten met futuristische subtiliteiten,
    aan de orde
    https://www.scp.nl/Publicaties/Alle_publicaties/Publicaties_2011/KLEUR

    Like

  2. Pingback: KLEUR: VOER VOOR PSYCHOLOGEN? (2) | BEELDTAAL

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s