DE WOLGASLEPERS EN HUN SPIEGELBEELD

Tot voor kort was ‘De Wolgaslepers’ van Ilja Repin te zien in het Drents Museum in Assen. Inmiddels is het imposante doek op terugreis naar Sint Petersburg, waar het deel uitmaakt van de collectie van het Russisch Staatsmuseum.

repin wolgaslepers

Ilja Repin (1844 – 1930)
Wolgaslepers (1870 – 1873)
Olieverf op doek (130 x 280 cm)
Russisch Staatsmuseum, Sint Petersburg

We zien elf mannen die moeizaam een schip over de Wolga trekken. Bepaald geen sinecure, dit werk. Dat zien we aan de uitdrukkingen en lichaamshouding van de afgebeulde figuren die voorover hangen om de zware schuit vooruit te krijgen. Repin legt dit tafereel haarfijn en met veel mededogen vast. Ieder gezicht heeft zijn eigen karakter.

Dit werk werd ook wel ‘jagen’ genoemd; het voortbewegen van een schip door het voort te trekken aan een touw. We hebben daaraan de term ‘jaagpad’ langs rivieren overgehouden. Het was gebruikelijk voor alle schepen bij ongunstige wind en gebeurt ook tegenwoordig nog (zij het machinaal) in sluizen.

De mannen trekken het schip van rechts naar links over het doek en Repin zal dit niet zonder opzet gedaan hebben. In de woorden van de psycholoog en kunstkenner Rudolf Arnheim:

‘since a picture is “read” from left to right, pictorial movement toward the right is perceived as being easier, requiring less effort.’
(Art and Visual Perception – A Psychology of the Creative Eye / 1954).

Met andere woorden: als we de afbeelding omdraaien, gaat de beweging van de slepers mee met de manier waarop we de afbeelding bekijken (‘lezen’ volgens Arnheim) en lijkt het minder moeite te kosten om de schuit voort te trekken.
Klopt dit?
Om dit te testen ben ik zo oneerbiedig geweest Repins schilderij horizontaal te spiegelen:

repin wolgaslepers gedraaid

En inderdaad, het is vast nog steeds geen pretje, maar het lijkt nu ineens alsof het slepen minder kracht en inspanning kost.

Beoordeel het zelf aan de hand van onderstaande gifje:

wolgaslepers

Repin schilderde in 1872 ook een studie voor het schilderij:

repin wolgaslepers studie

Ilja Repin (1844 – 1930)
Wolgaslepers wadend (1872)
Olieverf op doek (62 x 79 cm)
Tretjakovgalerij, Moskou

We zien dat hij hier de beweging van links naar rechts laat verlopen. De slepers komen ons daardoor tegemoet. Gekozen is voor een sombere, grauwe kleurstelling. De indruk die de voorstudie maakt is veel minder sterk dan het uiteindelijke schilderij. Dat kenmerkt zich door sterke contrasten waar de zomerhitte letterlijk vanaf straalt. Daardoor versterkt Repin de inspanning en onmenselijkheid nog meer. Dat maakte het schilderij een icoon en een voorbeeld voor de latere sociaal-realistische schilderkunst onder Stalin.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in beeldende kunst, lichaamstaal, spiegelbeeld, waarneming en getagged met , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s