OVER KLEUR GESPROKEN

голубой is Russisch voor lichtblauw:

lichtblauw

синий is Russisch voor donkerblauw:

donkerblauw

Niet alleen hebben de Russen twee verschillende namen voor wat voor ons één kleur is; men beschouwt ze ook als verschillende kleuren.

Ander voorbeeld: in Europa bestond er tot aan de 11e eeuw geen apart woord voor de kleur oranje. Men noemde het geel als het licht was en rood als het donkerder kleurde. Oranje stamt af van nãranja; sinaasappel in het Sanskriet.

Grieken en kleur
In de oude Griekse literatuur vinden we opvallend weinig kleur. Zo weinig zelfs dat sommige onderzoekers in de 19e eeuw meenden dat de Grieken uit de tijd voor Homerus kleurenblind waren. Of, iets minder radicaal, dat wat wij beschouwen als normale kleurperceptie pas ontstond na het verschijnen van de Ilias.

De Amerikaanse hoogleraar natuurkunde Arthur Zajonc schrijft daarover in ‘Het licht zien’: ‘Van de talloze beschrijvingen die Homerus van de lucht en de zee gegeven heeft, valt er volgens linguïsten geen enkele uit te leggen als “blauw”. De lucht noemt men ijzer- of koperkleurig, de zee zwart, wit, grijs, purper of wijnkleurig – maar nooit blauw’.
Misschien vonden Griekse schrijvers kleuren niet zo belangrijk.

Wat overigens niet wil zeggen dat zij überhaupt niet in kleuren geïnteresseerd zouden zijn. Volgens de Duitse archeoloog Vinzenz Brinkmann beschilderden de Grieken (en later de Romeinen) hun beelden en tempels juist in felle kleuren, getuige de verfresten die hij aantrof.

Dat zou er als volgt uitgezien kunnen hebben:

De Grieken kenden wel een begrip ‘kyanos’. Hierin is het woord cyaan te herkennen. Zij gebruikten deze term om de blauwe steen lapis lazuli te beschrijven. Maar als zij in teksten ‘kyanos’ gebruiken, beschrijven zij daarmee iets wat donker is.

Kleurnamen
Volgens Zajonc is het ontbreken van kleurbeschrijvingen te verklaren omdat de Grieken kleur niet als naam voor een kleur gebruikten. Wat wij als kleurbenaming gebruiken had voor hen een heel andere betekenis. Zo is ‘Chloros’ te vertalen als groen, maar stond het voor een begrip als vochtig en fris.

De Grieken gingen in de vijfde eeuw voor Christus uit van de letterlijke tegenstelling van zwart en wit. Deze stonden bij hen voor donker en licht. Samen met rood beschouwden zij deze kleuren als de primaire kleuren. Verder onderscheidden zij een reeks mengkleuren die vanuit rood verliepen naar geel en groen.

Hippocratus introduceerde vervolgens de vierkleurentheorie en voegde naast rood, zwart en wit ook geel toe. Zwart, wit en rood zijn ook op andere plaatsen en onder andere volken de eerste kleuren die men benoemde. Het zijn de kleuren die het dichtst bij ons staan: licht en donker en bloed. De symboliek zal ook duidelijk zijn.

Licht en donker
De meeste scheppingsverhalen begin met het opheffen van het duister door het licht. In Genesis is één van de eerste scheppingsdaden van Jahwew, de schepping van het licht. Daarna komen pas de zon en de maan. Daaruit kunnen we misschien concluderen dat het licht een symbolische of psychologische betekenis heeft. Naast licht en donker spreekt rood het meest tot de verbeelding. Het is immers de kleur van bloed en daarmee nauw verbonden met leven en dood. Het staat symbool voor gevaar, liefde en strijd (verbanden daartussen zoeken, lijkt overigens een hachelijke onderneming).

Na rood zijn het meestal groen, geel en blauw die een naam krijgen en ten slotte complementeren bruin, purper, roze, oranje en grijs het spectrum van benoemde kleuren.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in beeldende kunst, cultuur, esthetiek, geschiedenis, kleur en getagged met , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s