BIEDERMEIER EN VICTORY BOOGIE WOOGIE

Kunnen we een link leggen tussen Piet Mondriaan en Biedermeier?
‘Heiligschennis’ hoor ik u zeggen: je gaat toch niet de grote meester die vrijwel in z’n uppie de abstractie in de beeldende kunst bracht, vergelijken met de truttige en kleinburgerlijke sfeer waar Biedermeier voor staat?
Inderdaad, dat ga ik, met uw welnemen, precies doen.

Biedermeier
Eerst maar Biedermeier.
Velen kennen het vooral als een boeket: een ronde bloemrijke bloemschikking, in een schaal of een vaas. De Biedermeier wordt gemaakt van kortstelige ronde bloemen die samen een compacte halve bol vormen.
Maar daar gaat het niet om. Biedermeier is namelijk ook een stroming in de kunst die vooral in Oostenrijk en Duitsland aan het begin van de 19e eeuw furore maakte.
Sommigen beschrijven het als ‘getemde romantiek’.
Het meest kenmerkende woord is waarschijnlijk ‘gemütlig’ en verwijst naar een tendens van vooral de opkomende middenklasse om gezelligheid en knusheid de woning binnen te halen.
Zo’n leuk boeketje droeg daar ongetwijfeld aan bij, maar ook de kunst uit die tijd weerspiegelt dit verlangen naar gemütlichkeit. Hier geen wilde, romantische heftigheid, maar kunst die behaagt, enigszins sentimenteel is en burgerlijke genoegens weerspiegelt.

Ferdinand Georg Waldmüller
Het is een wereld waarin de zon altijd schijnt en het leven goed is. Dat zien we in het schilderwerk van de Oostenrijker Ferdinand Georg Waldmüller (1793 – 1865), zoals onderstaand schilderij met de titel ‘Een tijd van rozen’ uit 1864 dat zich in Wenen bevindt.

time-of-roses - 2

Van deze Ferdinand Georg Waldmüller (van wie ik overigens nog nooit had gehoord) kwam ik ooit toevallig op een ansichtkaart een schilderij tegen:

waldmuller - zieke pelgrim

Het heet ‘De zieke pelgrim’, dateert uit 1858 en bevindt zich in het Leopold Museum in Wenen.

Het is, in tegenstelling tot wat ik net beweerde, niet echt een ‘gemütlich’ plaatje. Natuurlijk, ook hier schijnt de zon er weer lustig op los; alles staat klaar voor een aangenaam buiten zijn, ware het niet dat de vrouw in het midden is flauwgevallen.
Misschien bevangen door de hitte of de lange klim; zo’n pelgrimage is bepaald geen sinecure, dat we daar vooral maar van doordrongen zijn.
Zij wordt gelukkig meteen omringd door bezorgde medepelgrims die haar troost en verzorging bieden, dat dan weer wel. Dat groepje in het midden, rond die flauwgevallen vrouw, daar viel meteen mijn oog op. Want wat een onwaarschijnlijk prachtige en heldere kleuren zijn dat daar te midden van dat groen!
Kijk maar eens; het is allemaal blauw, rood en geel wat de klok slaat:

waldmuller uitsnede

Blauw, rood en geel: dat roept associaties op.
Aan kakelbont en opzichtig natuurlijk.
Maar ik moest ook ineens denken aan Piet Mondriaan.
Om precies te zijn dit schilderij:

Mondriaan - victoryboogiewoogiePiet Mondriaan (1872 – 1944)
Victory Boogie Woogie (1942 – 1944)
Olieverf, tape, houtskool en potlood op doek (127,5 x 127,5 cm)
Gemeentemuseum – Den Haag

Overeenkomst? Primaire kleuren!
Natuurlijk, de overeenkomst is oppervlakkig en gebaseerd op niet meer dan een (opvallende) kleurencombinatie.
Maar wat maakt die combinatie zo opvallend en herkenbaar?
Omdat blauw, rood en geel primaire kleuren zijn. Ze zijn niet door menging te verkrijgen, maar liggen wel aan de basis van alle andere kleuren.

Simpel gesteld zit er in rood niets wat in blauw of geel voorkomt; in blauw niets wat in rood en geel zit en – u raadt het al – in geel niets wat in rood en blauw zit. Het zijn kleuren die geheel op zichzelf staan en in combinatie geen greintje harmonie hebben.
Wie de aandacht op zich wil vestigen scoort ermee, maar het is ook snel ‘overdone.’ In dat opzicht is het marketingeffect ‘beperkt houdbaar.’
Het verrassingseffect is namelijk snel verdwenen.

la vie claire

Kleurmengen
Er zijn basis verfsetjes waarin deze drie kleuren samen met zwart en wit aangeboden worden. Je kunt daarmee, zonder mengen, gelijk je eigen Mondriaan maken. De veronderstelling is dat dit setje genoeg moet zijn, omdat je daar alle andere kleuren mee kunt maken.

verfset

In de praktijk valt dat mengen overigens nogal tegen, omdat de meeste pigmenten nou niet zó zuiver zijn dat ze de primaire kleuren optimaal benaderen. Daar komt nog bij, dat het ook een hoop werk is, al dat mengen en alleen al daarom is het handig om dit standaardpalet uit te breiden met wat tussentinten als oranje, paars en groen, aangevuld met een paar bruinen.

Wie geïnteresseerd is in kleur mengen: er bestaat ook nog verschil tussen het mengen van licht en van verf. Ik ga daar hier niet verder op in, maar wie het fijne daarvan wil weten moet hier maar eens kijken waar het allemaal heel helder en buitengewoon inzichtelijk wordt uitgelegd.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in beeldende kunst, kleur en getagged met , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s