NATIONALE IDENTITEIT GEMETEN (1) Culturele dimensies van Geert Hofstede

Delen we van Reykjavik tot Moskou en van Narvik tot Malta gezamenlijke – typisch Europese – waarden? De Europese Unie doet graag alsof, maar straalt zelf vooral verdeeldheid uit. Bovendien zien veel Europese burgers de EU als een ondemocratisch, neoliberaal instrument ter meerdere eer en glorie van het internationale bedrijfsleven.
Je zou dit de onttovering van het Europese ideaal kunnen noemen. Die unie is immers ooit opgezet als een project ter voorkoming van oorlog. Economische samenwerking en gedeelde welvaart zouden de eenheid bevorderen en oude tegenstellingen als sneeuw voor de zon doen verdwijnen.
Maar is het continent Europa historisch én psychologisch gezien ooit een geopolitieke en culturele eenheid geweest? Nationale staten maakten de dienst uit en begunstigden de vorming van een nationale identiteit. Deze kenmerkt zich door gedeelde symbolen, helden, rituelen en waarden en normen.

Zeg ‘nationale identiteit’ en de naam van de organisatiepsycholoog Geert Hofstede klinkt. Hij formuleerde dimensies van cultuur om landen met elkaar te vergelijken. Hofstede ontwikkelde zijn cultuurmodel naar aanleiding van onderzoek binnen de multinational IBM in de jaren zestig van de vorige eeuw: een enquête onder 116.000 medewerkers in 64 landen, opgezet als een groot internationaal attitude onderzoek. Dat leverde echter weinig op. Wel bleek het interessante uitkomsten op nationaal niveau te bieden. Reden voor Hofstede om de database te gebruiken voor onderzoek naar culturele verschillen tussen landen.

Culturele dimensies in kaart
Hofstede kwam in zijn model tot zes dimensies:

  1. Machtafstand (mate van geaccepteerde ongelijkheid en hiërarchie in een samenleving).
  2. Individualisme versus collectivisme (de nadruk ligt op het autonome individu of de familie, clan of gemeenschap die de rol van het individu bepaalt).
  3. Masculiniteit versus feminiteit (waarde die men hecht aan traditionele mannelijke en vrouwelijke waarden en kwaliteiten, zoals ambitie en competitiviteit voor mannen en dienstbaarheid en bescheidenheid voor vrouwen).
  4. Onzekerheidsvermijding (waarde die men hecht aan strikte regelgeving, procedures en rituelen; verbonden met angst voor onzekerheid).
  5. Oriëntatie op lange of korte termijn (culturen met een korte-termijnoriëntatie hechten waarde aan traditie en nemen de tijd voor het bouwen van relaties; lange-termijnoriëntatie kenmerkt zich door gerichtheid op de toekomst in plaats van het heden of het verleden).
  6. Toegevend versus terughoudend (waarde die men hecht aan genieten van het leven of juist aan strenge normen); ook wel hedonisme versus soberheid.

Cultuur is volgens Hofstede ‘een collectief verschijnsel, in meerdere of mindere mate gedeeld door mensen die leven of leefden in dezelfde sociale omgeving: de plaats waar deze cultuur werd verworven. Cultuur bestaat uit de ongeschreven regels van het sociale spel. Het is de collectieve mentale programmering die de leden van één groep of categorie mensen onderscheidt van die van andere.’
Hij benadrukt dat cultuur is aangeleerd en niet aangeboren; het wordt overgedragen via onze sociale omgeving en niet via onze genen. Belangrijk is ook om cultuur te onderscheiden van de menselijke natuur aan de ene en de individuele persoonlijkheid aan de andere kant.

Wirwar
In onderstaande infographic vindt u een totaaloverzicht van de dimensies met de scores van heel Europa (minus een paar landen waarvan geen gegevens zijn).

culturele dimensies web

Klik op de afbeelding voor een vergroting.

Het lijkt of de infographic bestaat uit een wirwar van willekeurig gekleurde lijnen: veelkleurige spaghetti in permanente kortsluiting. Kijken we beter, dan zien we op de meeste dimensies clusters van gekleurde lijnen.

In een volgend artikel ga ik nader in op die clusters.
Ik focus nu op Nederland:

cd-01

  1. Machtafstand (PDI): deze is betrekkelijk laag, wat wil zeggen dat de gemiddelde Nederlander niet bijzonder hiërarchisch is ingesteld, waarde hecht aan meningen van anderen en geen grote voorstander is van grote ongelijkheid.
  2. Individualisme (IDV): na Groot Brittanië zijn we het meest individualistisch ingesteld volkje van Europa; Nederlanders hechten aan hun onafhankelijkheid en het vormen van een eigen mening wordt van groot belang geacht.
  3. Masculiniteit (MAS): op de Scandinavische landen na, kent Nederland de laagste score op deze dimensie, wat aangeeft dat tolerantie hoog in het vaandel staat en gelijkheid tussen mannen en vrouwen een belangrijk onderdeel van de cultuur is.
  4. Onzekerheidsvermijding (UAI): onzekerheid tegengaan met strikte regelgeving en strenge procedures ligt niet zo in de aard van de gemiddelde Nederlander, wat zich vertaalt in de bereidheid om risico’s te nemen en onorthodoxe oplossingen niet bij voorbaat te verwerpen.
  5. Lange- en korte termijn oriëntatie (LTO): hierin bevindt Nederland zich in de Europese middenmoot, wat duidt op een toekomstgerichte blik waarbij men weinig hecht aan starre tradities, maar zich eerder laat leiden door pragmatisme en gezond verstand.
  6. Toegevendheid (IND): hierop scoort Nederland hoog, wat wil zeggen dat men veel waarde hecht aan vrije tijd, genieten van het leven, geluk nastreeft en hecht aan losse omgangsvormen, vrienden en relaties.

Let wel: dit is een bijzonder vluchtige en impressionistische interpretatie. Bovendien zijn de waarden relatief, waarmee ik bedoel dat je ze moet vergelijken met de scores van andere landen.
Ik doe dat met de twee landen die respectievelijk helemaal boven en helemaal onder staan op de dimensie machtafstand:

cd-02

  • Oostenrijk kent blijkbaar een heel geringe machtafstand: laat het vooral gemütlich blijven. In Slowakije is de machtafstand juist groot. Dat houdt in dat de verhoudingen autoritairder zijn en gezag niet met zich laat spotten, maar ook geduld wordt.
  • Op individualisme scoren beide landen nagenoeg gelijk onder in de middenmoot. Er is ruimte voor individualisme, maar de groep, familie of kerk is wel degelijk nadrukkelijk aanwezig.
  • Ook op de dimensie masculiniteit gaan ze vrijwel gelijk op. Zoals veel landen in West- en Midden-Europa is de masculiniteit hoog: men hecht sterk aan traditionele mannelijke en vrouwelijke waarden en gedragspatronen. Mannen moeten sterk en competitief zijn, terwijl van vrouwen verwacht wordt dat ze zorgzaam en bescheiden zijn.
  • Onzekerheid accepteert men in Slowakije makkelijker dan in Oostenrijk, waar men meer aan rituelen, strikte regelgeving en nauwgezette procedures hecht.
    Illustratief is voor mij nog altijd een verblijf in Wenen (al weer vele jaren geleden overigens) en een bezoek aan een jazzconcert in een café. In Nederland is dat een in- en uitlopen van bezoekers die doorlopend drankjes bestellen aan de bar, terwijl de muzikanten spelen. Niets van dat alles in Wenen. Eerst moesten de musici klaar zijn met hun nummer, alvorens we naar binnen mochten en bestellen kon alleen tussen de nummers; het was zeer nadrukkelijk niet de bedoeling om tijdens het spelen op te staan.
    Muziek is een serieuze zaak…
  • Oostenrijk zit in de middengroep bij de oriëntatie op korte en lange termijn; Slowakije behoort tot de pragmatische landen. Oostenrijk neigt naar traditionalisme. Nederland zit er tussen in.
  • Op toegevendheid versus terughoudendheid, behoren de Oostenrijkers tot de genieters; de Slowaken zijn aanzienlijk terughoudender.

Bronnen

  • Hofstede, G., Hofstede G.J. & Minkov, M. (2013) Allemaal andersdenkenden – omgaan met cultuurverschillen. Amsterdam: Business Contact.
  • https://geert-hofstede.com/
Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in cultuur, infographic, onderzoek, psychologie en getagged met , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

3 reacties op NATIONALE IDENTITEIT GEMETEN (1) Culturele dimensies van Geert Hofstede

  1. Pingback: NATIONALE IDENTITEIT GEMETEN (2) Culturele dimensies per regio | BEELDTAAL

  2. Pingback: NATIONALE IDENTITEIT GEMETEN (3) Geloof, geld en genot | BEELDTAAL

  3. Pingback: NATIONALE IDENTITEIT GEMETEN (4): & ze leefden lang en gelukkig? | BEELDTAAL

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s