OOST EN WEST

Chinese en Amerikaanse studenten kijken anders naar de wereld. De psycholoog Richard Nisbett deed hier onderzoek naar. Hij liet Chinese en Amerikaanse studenten naar 36 verschillende plaatjes kijken waarop een groot voorwerp tegen een ‘realistische complexe achtergrond’ te zien was. Je kunt daarbij denken aan een tijger in een bos, een paard in een veld met bloemen etc.

Kort en simpel samengevat, bleek dat de Amerikaanse studenten meteen naar het object op de voorgrond keken. Zij bleven daar ook de meeste tijd naar kijken, totdat het plaatje van het scherm verdween. De Chinese studenten keken echter eerst naar de omgeving om het object heen en waren meer geïnteresseerd in de realistische complexe achtergrond.
Dat wil niet zeggen dat ze helemaal geen belangstelling voor het hoofdobject hadden, maar wel aanzienlijk minder dan de Amerikanen.

Achteraf konden de Amerikanen zich dan ook beter de specifieke objecten herinneren, terwijl de Chinezen zich meer herinnerden van de achtergronden, terwijl ze waren vergeten welk object ze daarin hadden gezien.
Volgens Nisbett was er het volgende aan de hand: ‘Oost-Aziaten leven in relatief complexe sociale netwerken met voorgeschreven rolrelaties. Aandacht voor de context is daarom belangrijk om effectief te kunnen functioneren. Westerlingen leven daarentegen in minder beperkende sociale werelden waarin de nadruk wordt gelegd op onafhankelijkheid en ze minder aandacht kunnen besteden aan de context’.

Die verschillen in kijken zien er ongeveer zo uit:

tijger in bos 1

tijger in bos 2

Link met shanshui-schilderen
Het is interessant om de link te leggen naar de Chinese schilderkunst, ook wel bekend als shanshui (berg-water)-schilderen. Dit zijn afbeeldingen van landschappen met bergen en dalen die in nevels en mist gehuld zijn. Mensen en dieren komen hierin nauwelijks voor en als dat al het geval is, dan is het in de vorm van een paar penseelstreken en inktspatten. Zelfs in de fotografie komen we deze benadering tegen, zoals het onderstaande voorbeeld op bijzonder fraaie wijze laat zien.

shansui
Bron: http://accesschinatours.com/luxury-tours/shan-shui/

Uit alles blijkt dat het individu ondergeschikt is aan de omgeving; een voorstelling van zaken die natuurlijk in scherp contrast staat tot de westerse opvatting en het westerse wereldbeeld waarin het individu juist de maat van alle dingen is.
Bovendien is in de Chinese filosofie de wereld voortdurend in verandering. Het is daarom belangrijk open te staan voor de tekenen die deze verandering aankondigen. Om ze op het spoor te komen moeten we goed om ons heen kijken. Dan helpt het niet om 80 procent van je tijd te besteden aan iets wat maar 25 procent van het plaatje uitmaakt.

Een westerse chanshui-ervaring
Het verschil tussen de westerse en oosterse traditie van landschapschilderen kunnen we illustreren met het werk van de Duitser Caspar David Friedrich (1774 – 1840). Ondanks dat hij duidelijk geïmponeerd lijkt door het landschap, staat de mens centraal en (in dit geval letterlijk) bóven het berglandschap:

Caspar_David_Friedrich_032_(The_wanderer_above_the_sea_of_fog)
Caspar David Friedrich (1774 – 1840)
Der Wanderer über dem Nebelmeer (1818)
Olieverf op doek (98 x 74 cm)
Kunsthalle, Hamburg

Europese schilders in de 19e eeuw kregen steeds meer belangstelling voor oosterse kunst. Onder de impressionisten was het niet ongebruikelijk Japanse prenten te kopen. Van Gogh toonde zich in zijn (pen)tekeningen duidelijk beïnvloed door de oosterse teken- en schilderkunst en geeft ieder element in zijn tekening een eigen, specifieke structuur.

gogh1[1]

In sommige van zijn werken lijkt hij hetzelfde na te streven als de Chinese schilders: een wereld scheppen waarin de omgeving centraal staat en de mens ondergeschikt is. Maar hoe dan ook, in deze werken is één persoon zeer nadrukkelijk aanwezig: Van Gogh zelf voor wie een tekening of schilderij boven alles een uitdrukking blijft van zijn eigen getormenteerde ziel.

Niets dan licht
Een schilder die misschien het dichtst de instelling van de Chinese schilderkunst benadert, is de impressionist Claude Monet. Over hem sprak een collega: ‘Monet is slechts een oog, maar wát voor oog!
Zoals ik in mijn vorige blog schreef: Monet schilderde het licht; niets meer en niets minder. Daaraan was alles ondergeschikt; het onderwerp, de betekenis daarvan of de compositie lijken niet ter zake te doen. Maar in die belangeloosheid bereikt hij op zijn beste momenten een enorme intensiteit. Zijn werk nodigt dan niet alleen uit om er aandachtig naar te kijken, maar om je er in stilte in te verliezen.

Claude-Monet-Les-NymphéasClaude Monet (1840 – 1926)
Les Nymphéas – Matin
Olieverf op paneel (200 x 1275 cm)
Musée de L’Orangerie (Parijs)

In de periode 1914-1926 maakte Monet een serie muurpanelen met waterlelies. In totaal beslaat de serie 120 bij 2 meter. Een prestatie van Olympische proporties.
Ze hangen allemaal in het Musée de L’Orangerie in Parijs.

musee-de-l-orangerie

Het is een wonderlijke ervaring: je dompelt je hier als toeschouwer volkomen onder in de stille, bewegingloze wereld van het schilderij.
Alleen maar licht gevat in verf
maar licht gevat in verf
licht gevat in verf
gevat in verf
in verf
verf
.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in beeldende kunst, waarneming en getagged met , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s