LICHTSCHILDER

We vergeten het wel eens, maar het impressionisme was aanvankelijk een revolutionaire stroming in de schilderkunst. Critici steigerden toen de schilders in de jaren zestig van de 19e eeuw naar buiten traden. Hoon was hun deel: wat waren dit voor kladschilders die nauwelijks een penseel vast konden houden? ‘Ik zie alleen rare vlekken en vegen, meneer Monet. Daar kan toch geen fatsoenlijk mens iets in ontwaren?’

800px-Claude_Monet,_Impression,_soleil_levantClaude Monet (1840 – 1926)
Impression, soleil levant (1873)
Olieverf op doek ((48 x 63 cm)
Musée Marmottan Monet, Parijs

Het wende opvallend snel en die fatsoenlijke mensen die aanvankelijk alleen maar vlekken en vegen zagen, omarmden het impressionisme (een naam aanvankelijk als scheldwoord bedoeld) alsof er nooit iets anders had bestaan.
Dat zorgde weer voor revolutionaire tegenstromingen eind 19e en begin 20ste eeuw. Het impressionisme kreeg daardoor al snel het imago ‘oppervlakkig’, ‘gezapig’, zeg maar gerust ‘oubollig’ te zijn. Impressionisme was kunst waarin mensen vooral aan het picknicken en dansen waren en de zon altijd scheen.
Daar had de avant-garde geen boodschap aan.
Het revolutionaire elan van het impressionisme verbleekte snel, maar bleek een katalysator te zijn: de geest van de avant-garde kroop definitief uit de fles.
Geen kurk die, zelfs als de geest erin teruggestopt kon worden, nog op de fles paste.

De Franse impressionist Claude Monet (1840 – 1926) kunnen we gerust beschouwen als de oer-impressionist. Hij stond aan de basis van de beweging en bleef de uitgangspunten vervolgens tot het eind van zijn lange leven trouw.
En daar blijkt, als we zijn gigantische oeuvre nu bekijken, niets oubolligs aan.
Ik ga nog iets verder: Monet kunnen we volgens mij gerust beschouwen als een ‘conceptueel kunstenaar‘. Dit dan wel in de goede betekenis van het woord en niet in de postmoderne variant waarin het conceptuele kunstwerk vooral bedoeld is als een (quasi)diepzinnige intellectuele uitdaging dat bovendien niet eens mooi hoeft te zijn.
Monets werk is ten eerste mooi en gaat (gelukkig) niet gebukt onder (quasi)diepzinnige intellectualiteit.
Wat ik met dat ‘conceptuele’ bedoel is dat hij een onderzoeker in de ware betekenis van het woord is. Monet schildert geen landschappen, bloemen, wateroppervlakken of mensen.
Hij is een lichtschilder. Niets meer en niets minder.

kathedraal 0

Dit realiseerde ik me toen ik bij toeval op deze website terechtkwam. Het toont een overzicht van een serie schilderijen die hij in 1892-93 maakte van de kathedraal van Rouen en in 1894 voltooide in zijn atelier. Op de website kunt u met een ‘zonwiel’ de verschillende belichtingen in de juiste volgorde zien.
De serie is een bijzondere, die bestaat uit ruim dertig schilderijen met de kathedraal onder verschillende weers- en lichtomstandigheden.

kathedraal Rouen

Die kathedraal is niet Frankrijks grootste, maar zeker een eerbiedwaardig en imposante gotische dame (la cathédrale). De voorgevel staat, zoals alle kathedralen, naar het westen en is rijk versierd met beeldhouwwerk. Dat geeft de indruk alsof het bestaat uit in steen uitgevoerd kantwerk. Er lijkt geen vierkante centimeter of een middeleeuwse beeldhouwer heeft wel met een beitel staan hakken.
De zon komt op achter de kathedraal en staat aan het eind van de middag vol op de voorgevel. Naarmate die verder zakt, zien we slagschaduwen van de gebouwen tegenover de kathedraal. Om de serie te maken huurde Monet een huis aan de overkant van de kathedraal en richtte dat in als atelier. Hij werkte aan verschillende doeken tegelijk, zodat hij iedere verandering van lichtval en helderheid kon vastleggen.
Nogmaals: niet de kathedraal is zijn onderwerp, maar het licht.

De hele serie reflecteert zijn fascinatie, of misschien moet ik wel zeggen, bezetenheid. Hoe verandert het licht? Welke invloed heeft dat op de textuur, de schaduwen en de kleuren?
Die textuur leverde Monet trouwens nogal wat moeilijkheden op. Hij schrijft als hij aan het werk is: ‘De voortgang vlot niet erg, vooral omdat ik iedere dag weer iets ontdek dat ik de dag daarvoor nog niet had gezien…Alles bij elkaar ben ik bezig met het onmogelijke.’
Horen we daar niet een echo van die andere schilder, Bavink, uit ‘Titaantjes’ van Nescio? Bavink wilde ook het licht schilderen, maar ontdekte dat hij het onmogelijke najoeg en werd uiteindelijk waanzinnig.
Zover kwam het met Monet niet, hoewel het schilderen, zoals we hierboven zagen, bepaald niet van een leien dakje ging. Hij kreeg nachtmerries van de kathedraal die hij in allerlei kleuren zag opdoemen en tenslotte op hem viel.
Licht schilderen is bepaald geen sinecure…
Aan de andere kant was de moeilijkheid natuurlijk ook een uitdaging. We zien hoe hij de schilderijen opbouwt met lagen verf, waardoor het doek steeds meer gaat lijken op het metsel- en beeldhouwwerk dat hij afbeeldt.

Rouen_Cathedral,_West_Facade,_Sunlight 2

En uiteindelijk slaagt hij er dankzij zijn talent en unieke schildersoog in een formidabele serie schilderijen te maken. Het is jammer dat de serie alleen op internet als één geheel te zien is.
Wat zou het schitterend zijn als we de hele serie in één zaal zouden kunnen zien.
Hieronder nog enkele voorbeelden.
Ik plaats ze zonder verdere beschrijving; die hebben ze ook niet nodig.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in beeldende kunst, waarneming en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

Een reactie op LICHTSCHILDER

  1. Pingback: OOST EN WEST | BEELDTAAL

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s