BEELDTAAL EN MUZIEK

Laten we beginnen met een definitie:
Beeldtaal kunnen we omschrijven als overdracht van gedachten waarbij geschreven- of gesproken taal vervangen is door beelden.
Bijvoorbeeld een verkeersbord is een vorm van beeldtaal. De boodschap op een verkeersbord moet eenvoudig en eenduidig zijn. Er is in het verkeer nu eenmaal weinig tijd om complexe mededelingen te verwerken.
Toch spreken ze niet altijd helemaal voor zichzelf.
Kijk maar naar dit bord:

verkeersbord-f06

Dit zal ongetwijfeld de eenvoudigste manier zijn om de boodschap over te brengen dat als twee voertuigen elkaar tegemoetkomen, er één moet stoppen. Maar het vereist wel enige kennis over de betekenis van de gebruikte kleuren. Weet je namelijk niet dat rood symbool staat voor stoppen, dan is de interpretatie lastig.

Klank als beeldtaal?
In de definitie hierboven is sprake van het vervangen van ‘geschreven of gesproken taal’. Ik zou daar nog een derde element bij willen voegen: klank.
Kun je klanken ook verbeelden?
Gebeurt dit bijvoorbeeld in het notenschrift?
Niet echt…
Het is niet voor niets een ‘schrift’, zoals deze letters, woorden en zinnen ook ‘schrift’ zijn.
De interpretatie spreekt, zonder de benodigde kennis, daarom niet voor zich. Een geoefend musicus of dirigent zal ongetwijfeld bij het zien van onderstaande notenbalk (4e Pianoconcert van Van Beethoven) muziek horen. Voor een leek zoals ik, met niet meer dan een rudimentaire kennis van het notenschrift, roept het echter weinig herkenning – laat staan klanken – op.

Beethoven 4

Hoe anders is dan het onderstaande voorbeeld, dat ik onlangs tegenkwam. Het is niet bedoeld als vervanging van het notenschrift, maar visualiseert het muziekstuk (eveneens het 4e Pianoconcert van Van Beethoven) op zeer beeldende wijze.

beethoven 4-2

Source: https://www.creativereview.co.uk/cr-blog/2016/may/how-the-toronto-symphony-orchestra-uses-graphic-design-to-guide-its-audiences-though-its-music/  

Als je het muziekstuk kent, lukt het ook de leek, waarschijnlijk wel de klanken voor de geest halen en deze zelfs te ‘horen’.
Dit fraaie staaltje beeldtaal is ontwikkeld voor het Toronto Symphony Orchestra door Gareth Fowler. Het kan ‘gelezen’ worden tijdens het luisteren naar de muziek en geeft een beeld van de thematische ontwikkeling van de muziek, de gebruikte toonaard en muziekinstrumenten. Met behulp van een soort morse code-achtige notaties geeft het de melodielijnen en lengte daarvan aan.
Lees hier meer over dit fantastische stukje visualisatie.

Het TSO is niet de eerste die muziek probeert te visualiseren. Denk maar aan Fantasia van Walt Disney. En dan bedoel ik niet de dansende nijlpaarden en struisvogels uit de Urendans. Dat is een getekende balletvoorstelling.
Nee, wat ik bedoel is de ‘pauzeact’ na Le sacré du printemps van Igor Strawinsky. De orkestleden ontspannen even, stemmen hun instrument na de wilde klanken van Strawinsky en de tekenaars verbeelden de klanken in een abstract lijnen- en kleurenspel dat de karakteristieken van de geluiden die de instrumenten voortbrengen laat zien.
Dit zijn fascinerende beelden waar ik nog steeds met plezier naar kijk. Het het soort beelden die we waarschijnlijk allemaal wel eens hebben bij het luisteren naar muziek.
Hierbij twee voorbeelden:

Fantasia 61

Fantasia 62

Maar er zijn nog oudere voorbeelden.
Neem de Russische componist Aleksandr Skrjabin (1872 – 1915).
Die wist ook aardig raad met het vermengen van beeld en geluid – of beter:
kleur en geluid.
In zijn 5e symfonie Prometheus voegt hij aan het orkest een kleurenklavier toe.
Dit is verbonden met een lichtinstallatie die tijdens de uitvoering de zaal in verschillende kleuren licht doet baden.
Hé, lijkt dit niet verdacht veel op de uitbundige en psychedelische lichtshows die popmusici vanaf de jaren zestig van de vorige eeuw gingen gebruiken?
Bij Skrjabin ziet het er zo uit:

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in infographic, kleur en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s