RAPSODIE IN GRIJS: HET KIMONOMEISJE VAN BREITNER

Welke associaties roept grijs op?
Psychologen van de Universiteit Leuven doen al enkele jaren onder de noemer ‘Dutch Word Associations‘ onderzoek naar ‘semantische associatieve netwerken’. Semantiek is de wetenschap van de bouwstenen van natuurlijke talen.
Zij doen dit door deelnemers een lijst met 18 woorden voor te leggen te vragen welke drie andere woorden zij hiermee associëren*.
Voor ‘grijs’ levert dit een voorspelbaar rijtje op:

  • oud
  • muis
  • zwart
  • wit
  • kleur
  • regen
  • wolken
  • donker
  • somber

Daar zitten weinig écht positieve begrippen tussen.
Grijs spreekt niet bijzonder tot de verbeelding. We kunnen het beschouwen als een kleur met een fletse identiteit. Het doet ook geen enkele moeite op te vallen en past zich moeiteloos aan, in welk kleurrijk gezelschap het zich ook bevindt. Met grijs bedoelen we dan ook meestal kleurloos; een grijze muis is niet bedoeld als compliment voor iemands sprankelende persoonlijkheid en een grijze dag is verre van opwindend.
Toch hoeft dat niet in alle opzichten een slechte eigenschap te zijn. Het fungeert namelijk prima als onder- of achtergrond. Grijs is meestal zo neutraal dat het niemand in de weg loopt. Dit geldt voor zowel kleding als interieur.

Maar wacht even: écht grijs bestaat nauwelijks
Maar er is nog iets anders: écht grijs komt in de natuur nauwelijks voor. Altijd en overal zit wel een kleurtje in. Geen wolk zo grijs of we zien wel iets van blauw of oker. Grijs kan ook heel mooi, kleurrijk en subtiel zijn. Maar daar moet je wel oog voor hebben.
Het recept daarvoor? Eenvoudig: meng twee complementaire kleuren. Wit erbij en zie: je krijgt een prachtig grijs. Vooral ultramarijnblauw en oranje lenen zich hier goed voor.

Misschien herkennen we het meesterschap van een schilder wel aan de manier waarop hij dat ‘saaie’ grijs tot leven weet te wekken. Een schilder die de weerbarstigheid van licht, kleur en niet-kleur als geen ander kon laten werken, was misschien wel George Hendrik Breitner.
In 1894 schilderde hij ‘Meisje met witte kimono.’ Wie echter goed kijkt, ziet dat dit een studie in grijzen is. En nog opvallender: dat grijs is helemaal niet grijs…

George_Hendrik_Breitner_-_Meisje_in_witte_kimono_(Geesje_Kwak)George Hendrik Breitner (1857 – 1923) 
Meisje in witte kimono (1894) 
olieverf op doek 
Rijksmuseum, Amsterdam

Wat zien we?
Het licht valt op het gezicht van het meisje die met grote ogen dromerig in de verte staart. Ook hier zijn de tinten ingehouden. We zien enkele rode accenten die bijzonder sprekend zijn omdat de omliggende kleuren juist neutraal zijn.
Een opvallend element is het gele kussen. Denk het weg en het hoofd en de armen van het meisje lijken ineens veel zwaarder. Alsof het gele kussen haar een beetje optilt. Maar het gaat mij vooral om de kimono. De titel geeft aan dat deze wit is, maar de glanzende stof laat ons een groot aantal grijsnuances zien.

Maar is grijs wel het juiste woord?
Ik heb een aantal kleurmonsters genomen en hieronder naast elkaar gezet:

grijzen bij Breitner

Als we deze tinten in puur zwart-wit omzetten krijgen we de volgende neutraal grijze tinten:

grijzen bij Breitner copy

Die lopen dus netjes stapsgewijs van licht naar donker. Maar in het doek van Breitner komt geen neutrale grijstint voor. Als we goed kijken naar het totaal, valt er ook geen duidelijke kleur aan te wijzen.
Alles welbeschouwd tovert Breitner ons niets minder voor dan een kleurrijke ‘Rapsodie in Grijs’.

Alle kimonomeisjes van Breitner zijn trouwens t/m 22 mei bij elkaar in het Amsterdamse Rijksmuseum:


* Wilt u trouwens zelf deelnemen aan het onderzoek; hier is de link.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in beeldende kunst, kleur en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s