‘MEESTERVERVALSER’

Deze week zag ik dat er een film gemaakt wordt over het leven van Han van Meegeren (1889 – 1947). In het boek ‘The Art of Forgery’ dat ik in een eerder blog noemde, plaatst auteur Noah Charney Van Meegeren in het hoofdstuk ‘Revenge’. Want hoewel Van Meegeren enig succes boekte met zijn eigen werk (een mix van surrealisme en softcore erotica) beantwoordde dit niet aan zijn verwachtingen en voelde hij zich gewoon miskend. En miskende kunstenaars kunnen rare sprongen maken…

Van Meegeren Nachtlokaal
Han van Meegeren – Nachtlokaal (1924)

Hij nam ‘wraak’ door vervalsingen te maken waarin hij zou laten zien dat hij net zo goed was als de oude meesters en daarmee tevens de dwaasheid van de kenners in de kunstwereld zou aantonen.
En dat deed hij inderdaad meesterlijk!

Hij sloeg zijn eerste grote slag met De Emmaüsgangers uit 1937.

Han_van_Meegeren_-_De_Emmausgangers_534
Han van Meegeren (1889 – 1947)
De Emmaüsgangers (1937)
Olieverf op doek (118 x 130 cm)
Museum Boijmans Van Beuningen / Rotterdam

Museum Boijmans kocht het in 1938 als zijnde een echte Vermeer. Wie het met de ogen van nu bekijkt, vraagt zich af hoe het in hemelsnaam mogelijk was dat de experts deze verzameling stijve paspoppen met gezichten die geen boekdelen spreken, maar louter clichés uitdrukken, aanzagen voor een echte Vermeer.
Dat kon de echte Vermeer wel beter.
Kijk maar eens naar dit jeugdwerk. Althans, daar gaat de kunstwereld van uit.

664px-Johannes_(Jan)_Vermeer_-_Christ_in_the_House_of_Martha_and_Mary_-_Google_Art_Project
Johannes Vermeer (1632 – 1675)
Christus in het huis van Martha en Maria (1655)
Olieverf op doek (160 x 142 cm)
National Galery of Scotland / Edinburgh

Zie hoe de personages onderling contact hebben. Christus zit er op z’n gemak bij en is in geanimeerd gesprek met de twee dames. Hier is geen sprake van quasi verhevenheid of clichématige maskers. De figuren kunnen bij wijze van spreken zo opstaan en het doek uitwandelen.
De figuren bij Van Meegeren zie ik dat zo snel niet doen.

Hier nog wat vergelijkingen:

vermeer - van meegeren
Hoe kon het dat de kenners en experts zeker wisten dat het om een echte Vermeer ging?
Dat hing blijkbaar samen met twee factoren.
Ten eerste was de directeur van Boijmans  (later Boijmans Van Beuningen), Dirk Hannema, bezig om het museum op de kaart te zetten. Hij wilde wedijveren met het Mauritshuis en het Rijksmuseum. Boijmans bezat al een Frans Hals, een Rembrandt en een Breugel, maar wat ontbrak was een Vermeer.
Daarnaast was er de grote kunstkenner Abraham Bredius die in de jaren dertig beweerde dat Vermeer in zijn jonge jaren een periode had gekend waarin hij religieuze werken had gemaakt in de trant van Caravaggio.
Het plotse verschijnen van De Emmaüsgangers was voor de één het uitkomen van een droom en voor de andere de bevestiging van het eigen gelijk. Het werk ging in 1938 dan ook voor 540.000 gulden naar Boijmans. De presentatie was een waar mediaspektakel. Bredius raakte niet uitgesproken over de fantastische ontdekking. Het was volgens hem het ‘belangrijkste werk van Vermeer’ was; een verloren gewaand meesterwerk uit Vermeers vroege oeuvre.

Van Meegeren besefte dat hij een markt had aangeboord met ongekende mogelijkheden. Hij sprong handig in op de wens van kunsthistorici om vroeg werk van de Delftse meester te ‘ontdekken’. Hij begint dan ook meer doeken in de stijl van Johannes Vermeer, maar ook van Frans Hals, Pieter de Hooch en Gerard ter Borch te maken en te verkopen.
Als de oorlog uitbreekt zit Van Meegeren er dan ook warmpjes bij.
Tijdens de oorlog heulde hij met de Nazi’s: Hij leidde een luxeleven, bezat meerdere grachtenpanden en kon het zich zelfs tijdens de Hongerwinter veroorloven de champagnekurken onafgebroken te laten knallen. Na de bevrijding keerden de kansen en riskeerde hij langdurige celstraf vanwege collaboratie en de verkoop van schilderijen aan de Nazi top. Zo splitste hij Göring het schilderij Christus in de Tempel in de (omvangrijke) maag. Door te bekennen dat hij de Rijksmaarschalk een vervalsing had geleverd, veranderde hij ineens van collaborateur in een volksheld. Hij krijgt één jaar cel, maar voordat hij zijn gevangenisstraf uitzit overlijdt hij aan een hartinfarct.

Na de oorlog werd Van Meegeren beschouwd als een ‘meestervervalser’.
Ik zet dat begrip tussen aanhalingstekens, want het enige meesterlijke in de vervalsingen zit in de techniek waarmee hij zijn vervalsingen ‘oud’ deed lijken.
Hij experimenteerde eindeloos met verf; voegde bakeliet toe om de verflaag hard en ondoordringbaar te maken, zoals dat bij oude schilderijen het geval is. Hij ging na hoelang en bij welke temperaturen hij zijn de doeken in een oven moest plaatsen om de verf te laten craqueleren.
Maar als we kijken naar het uiteindelijke schilderwerk, dan moeten we toch constateren dat de wat stugge en lompe manier van schilderijen die al in De Emmaüsgangers zichtbaar is, alleen maar toeneemt.
Neem dit werk:

de voetwassing
Han van Meegeren
De voetwassing
Olieverf op doek (122 x 102 cm)

De Staat der Nederlanden kocht het in 1942 aan voor 1.170.000,-. In 1973 trof men het aan in het depot van het Rijksmuseum. Er zitten gaten in het doek die ontstaan zijn tijdens onderzoek.
De mensen op het doek lijken elkaar te verdringen in de beperkte ruimte, zo dicht staan ze op elkaar. Ze missen de beweeglijkheid en zwier die we in de Vermeer van 1655 zien.
Waar komt dat rechterbeen van Christus vandaan? Waar zit dat aan vast? Heeft die man wel een bekken? Zit hij in een rolstoel ofzo?
Het lijkt erop dat Van Meegeren de compositorische trucs van zijn ‘Nachtlokaal’ uit 1924 onverminderd is blijven toepassen op de inwisselbare gestalten en expressieloze poppen die zijn vervalsingen bevolken.

Lees meer over kunstvervalsers in dit artikel van De Correspondent.

Bekijk meer over Van Meegeren en De Emmausgangers in onderstaand filmpje:

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in beeldende kunst en getagged met , , . Maak dit favoriet permalink.

Een reactie op ‘MEESTERVERVALSER’

  1. Pingback: HET LAATSTE AVONDMAAL ALS ZOEKPLAATJE | BEELDTAAL

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s