DE KUNST VAN HET VERVALSEN

In 2015 verscheen het boek The Art of Forgery van Noah Charney (Phaidon / Londen / 2015). Daarin stelt Charney een aantal beroemde vervalsers aan ons voor. Dat doet hij in een aantal hoofdstukken die door hun titels een beetje klinken als een opsomming van de zeven hoofdzonden: ‘Pride’, ‘Revenge’, ‘Opportunism’ enz.

Hij verschaft daarmee enig inzicht in de psyche van de kunstvervalser.
Inderdaad gaat het, zoals we vaak denken, om miskende kunstenaars die door hun geraffineerde werk de kunstkenners en het kunst-esthablisment in hun hemd zetten: Revenge. Sommige vervalsers bouwen zelfs een ‘tijdbom’ in hun vervalsingen, een element waardoor ze zichzelf ‘verraden.’ Misschien omdat erkenning nu eenmaal alleen te verkrijgen is als ze betrapt worden: Pride.

Kunstvervalsers spreken tot de verbeelding. Het grote publiek (wie dat ook zijn mag) beschouwt hen toch vertederd als aardige en charmante bedriegers.
Dat is overigens niet altijd terecht.

Neem Han van Meegeren (1889 – 1947).

Han van Meegeren

Van Meegeren beschouwde zichzelf als een miskend genie. Toen hij met zijn eigen werk niet de waardering kreeg waarop hij hoopte (en recht meende te hebben), begon hij kunst te vervalsen.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog heulde hij met de Nazi’s: Hij leidde een luxeleven, bezat meerdere grachtenpanden en kon het zich zelfs tijdens de Hongerwinter veroorloven de champagnekurken onafgebroken te laten knallen.
Na de bevrijding keerden de kansen en riskeerde hij langdurige celstraf vanwege collaboratie en de verkoop van schilderijen aan de Nazi top. Zo splitste hij Göring het schilderij Christus in de Tempel in de (omvangrijke) maag.
Door te bekennen dat hij de Rijksmaarschalk een vervalsing had geleverd, veranderde hij ineens van collaborateur in een volksheld. Hij krijgt één jaar cel, maar voordat hij zijn gevangenisstraf uitzit overlijdt hij aan een hartinfarct.

Je kunt je overigens afvragen hoe het mogelijk is dat de kunstwereld destijds de vervalsingen aanzag voor Vermeers en Van Meegeren de titel ‘meestervervalser’ kreeg. Wie met de ogen van nu naar de schilderijen van Van Meegeren kijkt kan toch eigenlijk niet anders dan concluderen dat het stijf, levenloos en zo clichématig is als maar zijn kan. Maar dat is een ander verhaal waar ik later nog eens op terugkom.

meegeren,_han_van_-_het_laatste_avondmaal__1939_vermeerstijl_vervalsing
Het laatste avondmaal – Han van Meegeren (1939)
Van Meegeren verkocht het schilderij voor 1,6 miljoen gulden aan de Rotterdamse havenbaron en kunstverzamelaar D.G. van Beuningen.

Lothar Malskat (1913 – 1988)
Van Meegeren deed er aanvankelijk alles aan om vooral niet als vervalser ontdekt te worden. Het omgekeerde kan ook: de Duitser Lothar Malskat lijkt er juist alles aan te hebben gedaan om juist wel als vervalser ontmaskerd te worden.
En toen dat niet gebeurde zette hij een opmerkelijke stap: Hij gaf zichzelf aan!
Ja, u leest het goed: Hij gaf zichzelf aan!!

Dit opmerkelijke verhaal begon in 1948, toen Malskat betrokken raakte bij de restauratie van fresco’s in de zwaar door bommen beschadigde Marienkirche in Lübeck. De restauratie vond plaats achter gesloten deuren. De fresco’s waren nagenoeg verdwenen en er bestond geen fotografische documentatie.
In 1951 was de restauratie klaar en Malskat en de andere schilders kregen veel lof voor hun werk. De officiële onthulling vond plaats onder het toeziend oog van bondskanselier Konrad Adenauer die zich in hoogsteigen persoon op de hoogte kwam stellen van dit verbluffende staaltje werk. West-Duitsland bracht zelfs een postzegel uit van de fresco’s.

malskat 04
De ‘gerestaureerde’ fresco’s

In 1952 gaf Malskat zichzelf aan: Hij vertelde dat er bij aanvang van het werk vrijwel geen fresco’s meer zichtbaar waren. Hij liet een film zien om dat te bewijzen. In plaats de fresco’s te restaureren, witte hij de muren en schilderde ze over.
De nieuwe fresco’s bevatten bovendien tal van ‘tijdbommen.’
Zo had hij een kalkoen geschilderd, een vogel die in de tijd dat de originele fresco’s ontstonden nog niet bekend was, omdat het om een vogel gaat die in Amerika leefde. Verder had hij religieuze figuren gemodelleerd naar onder andere zijn zuster Freyda, Marlene Dietrich en Raspoetin.

malskat 02
De kalkoen van Malskat

Maar dit was nog niet alles: Samen met zijn mede-restaurateut Dieter Frey, bleek hij ruim 2000 vervalsingen van schilders als Chagall en Toulouse-Lautrec gemaakt en verkocht te hebben.
Frey en Malskat werden tot relatief korte straffen veroordeeld.
Alle ophef legde Malskat trouwens geen windeieren: Na het uitzitten van zijn straf begon hij aan een succesvolle carrière als schilder van werken in antieke stijl. Onder zijn eigen naam, dat wel.
En de fresco’s in Lübeck? Die werden weer verwijderd alsof ze nooit bestaan hadden.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in beeldende kunst, boekbespreking en getagged met , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s