OVER CARROUSELPAARDEN, ZILVER, GOUD EN PAOLO UCCELLO

In 1975 kwam ik voor het eerst in het Louvre en zag daar ‘De slag om San Romano’ van Paolo Uccello (1397 – 1475). Een opmerkelijk, fascinerend schilderij vond ik het. Maar mijn kunsthistorische kennis was destijds nog vrij beperkt en ik kon het allemaal niet in de tijd plaatsen.
Het was in eerste instantie een groot, donker en statisch werk en tegelijkertijd was het vol activiteit: Er gebeurt van alles binnen die 5,7694 vierkante meter. Als je goed kijkt, oogt het realistisch, maar kijk je verder, dan zie je dat het uitermate decoratief is. Het lijkt modern en toch ziet het er middeleeuws uit.
Kortom: Een raadselachtig werk.

Paolo_Uccello_017
Paolo Uccello (1397 – 1475)
De slag om San Romano (1435 – 1440)
tempera, zilver en goud op paneel (182 x 317 cm)
Louvre, Parijs

Later kwam ik meer te weten over deze Paolo Uccello. Hij was schilder én wiskundige. En bovendien bezeten door het pas ontdekte lijnperspectief. Als schilder was hij een overgangsfiguur tussen de late gotiek en de vroege renaissance.
Het paneel in het Louvre staat niet op zichzelf, maar maakt deel uit van een drieluik dat verschillende scènes van de slag om San Romano uitbeeldt. De slag, die plaatsvond in 1432, werd uitgevochten bij een plaatsje in de buurt van Lucca en ging tussen de stadstaten Florence en Siena.
Het ging natuurlijk allemaal om macht, handelsbelangen en geld, zoals dat altijd gaat.
Uiteindelijk won Florence, maar dat is nu niet van belang.

Wat de schilderijen van het drieluik (de andere panelen bevinden zich in Londen en Florence) zo fascinerend maakt, is de rijkdom aan contrasten.
Ik noemde hierboven al de veelheid aan activiteit in contrast met het statische karakter. Centraal staat de aanvoerder van de troepen van Florence, Micheletto da Cotignola met zijn enorme hoed op zijn steigerende zwarte paard, die het sein geeft voor de aanval.

Paolo_Uccello_019

Links gaan de strijders al in volle galop op de vijand af en rechts zien we dat ze zich klaarmaken om te vertrekken. Het interessante is dat we een blik in de helmen kunnen werpen en een soort oogcontact maken met de mannen die zo dadelijk ten strijde gaan.
Wat mij destijds opviel, was dat als je die blikken kunt  ‘lezen’. Je ziet duidelijk dat de spanning om te snijden is. Niet alleen bij de gehelmde ridders, maar ook bij hun aanvoerder.
Er lijkt sprake van individuele gevoelens en psychologie.

Paolo_Uccello_020

Maar dat is niet alles.
Naast beweging en spanning is er sprake van een opvallend realisme. Kijk maar eens naar de bewegingen van die paarden! Uccello doet er alles aan om ze vanuit verschillende hoeken te laten zien en dat doet hij knap. Zelfs in de ogen zien we de opwinding en spanning die we ook bij hun berijders zien.
Maar tegelijk lijken ze op carrouselpaarden.
Ze zijn te mooi, te glad, eigenlijk te perfect.

Paolo_Uccello_021

En als we het dan over realisme en psychologie hebben: Uccello doet dat realisme weer teniet als de middeleeuwer in hem de kop opsteekt en hij het bladzilver en –goud tevoorschijn haalt om de (op zich) prachtige middeleeuwse decoratieve technieken toe te passen op de harnassen van zijn krijgers, versieringen op schilden en leidsels van de paarden.

Uccello oefende met zijn manier van werken en de nadruk die hij daarin legde op vorm en beweging, grote invloed uit op het werk van latere kubisten. Kijk maar eens naar het werk van Picasso en hoe hij een paard weergeeft in dit detail van zijn schilderij ‘De dood van de toreador’ uit 1933.

picasso
Pablo Picasso (1881 – 1973)
De dood van de toreador (1933)
Olieverf op paneel
Musée National Picasso, Parijs

Maar waar zijn mix tussen ‘modern’ en ‘decoratief’ mij vooral aan doet denken, is het werk van de Oostenrijker Gustave Klimt (1862 – 1918). Ook hier zien we een mix van realisme en decoratie. Zie bijvoorbeeld onderstaand detail van het portret van Adele Bloch-Bauer het overdadig gebruik van bladgoud.

Gustav_Klimt_047
Gustave Klimt (1862 – 1918)
Adele Bloch – Bauer (1907)
Olieverf, zilver en goud op doek (140 x 140 cm)
Neue Galerie, New York

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in beeldende kunst, diepte en getagged met , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s