NIET ONDENKBEELDIGE LIJNEN

Eerder kwamen de ‘compositorische trucs’ van de impressionist Edgar Degas ter sprake.
Hieronder geef ik nog een voorbeeld uit 1895.
De overeenkomst met de werken uit 1873 en 1886 is overduidelijk.

Degas - jockeys-1895 - 3

Edgar Degas (1834 – 1917)
Jockeys (1895)
Olieverf op doek / private collectie

Daar is niets mis mee.
Blijkbaar was Degas gehecht aan deze oplossing en stelde dit hem optimaal in staat uit te drukken wat hem boeide. Dat lijkt te gaan om orde en het oproepen van spanning door mogelijke verstoring van die orde.

Bovendien is Degas niet eenkennig. Hij gebruikt geen sjablonen voor zijn vlakverdelingen. Hij heeft namelijk ook nog andere middelen in petto om ruimte te verdelen. Kijk maar:

Degas before-the-start-1878

Edgar Degas (1834 – 1917)
Voor de start (1878)
Olieverf op doek / E. G. Buhrle Collection (Switzerland)

Hier gebruikt hij het hek in de voorgrond als een duidelijke scheidslijn.
De ‘denkbeeldige lijn’ uit de voorgaande voorbeelden is nu een concreet object geworden; een niet-ondenkbeeldige lijn met een tweeledige functie:
1. de voorstelling van een hek en
2. een compositorisch element.

Nog opmerkelijker is dit:

Degas - Jockeys before the start with flagpole-1

Edgar Degas (1834 – 1917)
Jockeys voor de start met een vlaggenmast (1879)
Olieverf op karton / Barber Institute of Fine Arts, Birmingham, UK

Het ‘gewicht’ van de compositie ligt hier geheel aan de rechterkant. De bepalende scheidslijn is de vlaggenmast die pontificaal in beeld staat. Meer dan de helft van het vlak is ‘leeg’, als we gras en lucht althans als ‘leeg’ willen betitelen.
Eén ruiter overschrijdt die scheidslijn. We zien alleen de achterkant van het paard. Ook het rechterpaard maakt aanstalten de lijn te overschrijden, maar misschien houdt de jockey hem nog net stil?
We weten het niet; kunnen slechts anticiperen.

Eigenlijk is dit gezichtspunt heel alledaags.
Zo zien wij de wereld toch dagelijks om ons heen?
Maak maar eens een foto: altijd staat er wel iets in de weg wat het zicht op wat we willen vastleggen belemmert.
Die vlaggenmast roept spanning op, zelfs een zeker ongemak.
Is dat omdat de schilder in tegenstelling tot de fotograaf de keuze heeft om het ‘in de weg’ staande object niet te schilderen? De vraag is dan weer wat hem heeft bewogen dat niet te doen.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in beeldende kunst en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s